Zwiedzili Ekomuzeum i Zespół 12 Apostołów - atrakcje turystyczne Chełmska Śląskiego

W dniu 6 listopada 2025 roku uczniowie klasy II a ze Szkoły Podstawowej nr 1 im. ks. Jana Twardowskiego w Kamiennej Górze, członkowie Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych, wybrali się na ciekawą wycieczkę krajoznawczą do Chełmska Śląskiego w ramach tegorocznego „Cyklu imprez turystyczno-krajoznawczych dla dzieci i młodzieży szkolnej z terenu Powiatu Kamiennogórskiego” organizowanym dla nich przez Zarząd Oddziału Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych w Kamiennej Górze przy wsparciu finansowym Powiatu Kamiennogórskiego.

Kamiennogórscy drugoklasiści po przyjeździe do Chełmska Śląskiego mikrobusem EUROTRANS Kamienna Góra w hallu Zespołu Szkolno-Przedszkolnego im. Tkaczy Chełmskich zostali powitani przez Damiana Skorupińskiego – prezesa Stowarzyszenia „Wspólnie dla Chełmska i wicedyrektora szkoły, który zaprosił ich do Ekomuzeum dawnej szkoły i Chełmska Śląskiego. Po pozostawieniu wierzchnich ubrań w jego „muzycznym królestwie” przy wejściu do Ekomuzeum spotkali się ze Szczepanem Zającem - pedagogiem specjalnym, który zapoznał ich w eksponatami znajdującymi się na stoliku przed Izbą.

Po wejściu do Izby Ekomuzeum ich wzrok przykuły liczne eksponaty związane z historią szkoły, gdy nie było internetu, komputerów, laptopów i tablic multimedialnych, a uczniowie nie mieli nawet telefonów komórkowych. Kamiennogórscy drugoklasiści z dużą ciekawością oglądali prezentowane przez miłego gospodarza Szczepana Zająca wybrane eksponaty, które przybliżały im szkolne czasy, gdy do szkoły chodziły ich babcie i dziadkowie. Wśród pokazywanych eksponatów Ekomuzeum były m.in. szkolna waga z pomiarem wzrostu, stare radia, w tym z gramofonem z płytą winylową, projektory przeźroczy, magnetowid z kasetą VHS z odtworzonym fragmentem filmu, telefony tarczowe, szkolna ławka, projektor filmowy z 30-minytowym filmem, maska p-gaz, kolorowe tarcze np. tarcza szkoły w Chełmsku Śląskim, „ładnie piszę”, pióra gęsie, pióra ze stalówką na atrament, kałamarze, strugaczka z żyletką, różne maszyny do pisania oraz liczną kolekcję starych zdjęć wykonanych różnymi technikami np. na szkle, zeszyty uczniów oraz wrotki. Gospodarz szkolnego ekomuzeum opowiadał im jak dawniej wyglądały lekcje i praca nauczyciela prezentując im „dawne pomoce naukowe”. Zwiedzając Ekomuzeum zobaczyli także Elementarz Falskiego, który służył wielu pokoleniom uczniów w nauce czytania i pisania. W oszklonych gablotach swoje miejsce znalazły również cenne pamiątki związane z historią Chełmska Śląskiego, w tym pamiątki z czasów II wojny światowej i walk pod Monte Casino. Usłyszeli także o dzielnym niedźwiedziu, który był kapralem.

Bardzo ciekawym elementem spotkania z dawną szkolą była możliwość popisania gęsim piórem czy piórami ze stalówką. Liczne grono uczniów zainteresowało się możliwością pisania przy użyciu różnych maszyn do pisania, wykonaniem stempli na kartce dawnymi pieczątkami, „zatelefonowania” telefonem z tarczą cyfrową, włączenia magnetowidu z bajką, przymierzenia maski p-poż, czy posiedzenia w dawnej ławce szkolnej z książką oraz zeszytem ucznia z zajęć praktycznych z 1967 r., a liczne grono chętnych miała jazda na wrotkach. Ponadto młodzi kamiennogórzanie wpisali się do księgi pamiątkowej Ekomuzeum.

Następnie zostali zaproszeni na zwiedzenie drugiej szkolnej atrakcji – salki muzealnej pn. „dawna sala lekcyjna przedmiotów przyrodniczych” stworzonej przy współpracy z Muzeum Przyrodniczym w Jeleniej Górze, a do jej zobaczenia zachęcił ich również Damian Skorupiński. Wśród licznych eksponatów zobaczyli m.in. środki dydaktyczne, pomoce naukowe, przyrządy do badań naukowych, a także elementy wyposażenia dawnej pracowni szkolnej z przyrody, biologii, botaniki, zoologii, anatomii, geografii, fizyki oraz chemii. W dawnej sali lekcyjnej przedmiotów przyrodniczych stały dwie dawne ławki zachęcające do wzięcia udziału w lekcji, której temat widniał na tablicy „Budowa pantofelka” i część z nich grzecznie zasiadła w ławkach, ale nauczyciel nie przyszedł na lekcję – może pojechał na wycieczkę z inną klasą? W niej, na tle ściany z bardzo ciekawą ekspozycją zielarską, zrobili sobie wspólne klasowe zdjęcie z przemiłymi gospodarzami – Damianem Skorupińskim i Szczepanem Zającem.

Na zakończenie bardzo ciekawego spotkania ze „szkolną przeszłością” zostali zaproszeni do „królestwa Damiana Skorupińskiego” – pracowni muzycznej z bardzo interesującym wystrojem wnętrza, gdzie czekała na nich „słodka niespodzianka”.Ponadto każde z nich otrzymało od przedstawicieli Stowarzyszenia „Wspólnie dla Chełmska” niespodziankę, którą była okolicznościowa przypinka upamiętniająca niedawne „80-lecie Szkoły Podstawowej w Chełmsku Śląskim”. W niej podziękowali Szczepanowi Zającowi za bardzo mile spędzony czas w szkolnym Ekomuzeum dawnej szkoły oraz „dawnej sali lekcyjnej przedmiotów przyrodniczych” z II połowy XX wieku.

Po dojściu do szkolnego holu Damian Skorupiński zaprezentował im okolicznościowe wystawy, które zagościły w jego przestrzeni. Po pożegnanie się z miłym gospodarzem - Damianem Skorupińskim - opuścili gościnne mury Szkoły Podstawowej im. Tkaczy Chełmskich i oczekującym na nich mikrobusem EUROTRANSU przejechali na chełmski rynek, który jest wspomnieniem jego miejskiej przeszłości, gdyż prawa miejskie Chełmsko Śląskie otrzymało w 1289 roku.

Po dojściu do „Zespołu 12-stu Apostołów” - drewnianych podcieniowych domów tkaczy zostali zaproszeni przez Teresę Sobalę ze Stowarzyszenia na Rzecz Rozwoju Chełmska Śląskiego do trzeciego z nich z nich JAKUBA, w którym znajduje się regionalna Izba Tkacka. W pierwszym pomieszczeniu Izby Tkackiej zobaczyli figurę cystersa z Krzeszowa, gdyż jak usłyszeli później od Teresy Sobali miasta Chełmsko Śląskie i Lubawka wraz z licznymi wsiami były do 1810 r. własnością zakonu cystersów z Krzeszowa, którzy zbudowali w 1707 r. drewniane domki dla tkaczy lnu, sprowadzonych z Broumowa w Czechach, a „mali kamiennogórscy tkacze” obliczyli, że mają one już 318 lat. W takim domku mieszkała i pracowała cała 10-osobowa tkacka rodzina (rodzice z 6-ciorgiem dzieci i babcia z dziadkiem).

W głównej części izby ich wzrok przykuwały liczne eksponaty tkackie oraz makiety drewnianych domków tkaczy, a także domy „4 Ewangelistów”. Następnie Teresa Sobala podczas interesującej prelekcji zapoznała ich z dziejami tkactwa ludowego w Chełmsko Śląskim. Słuchając „tkackich opowieści” dowiedzieli się od prowadzącej warsztaty, że pierwotnie wybudowano 17 domów tkaczy, gdyż oprócz zespołu jedenastu domków tkaczy „Dwunastu Apostołów”, których imiona odczytywali uczniowie (Piotr, Andrzej, Jakub, Jan, Filip, Bartłomiej, Mateusz, Tomasz, Jakub syn Alfeusza, Szymon oraz Juda) powstały także domy tzw. czterech Ewangelistów (Marek, Jan, Łukasz i Mateusz), Dom bez podcieni (Maciej) oraz „12 Apostoł – Judasz, ale te niestety nie dotrwały do naszych czasów.

W Izbie Tkackiej mogli zobaczyć znajdujące się w niej różnorodne narzędzia (m.in. międlico-cierlicę, szczotki do czesania lnu, wrzeciona, kołowrotki oraz krosno poziome), używane dawniej do wyrobu tkanin, a drugoklasiści ochoczo przystąpili do zajęć warsztatowych „Od posiania do utkania”. Słuchając opowiadania Teresy Sobali o Kreciku poznawali kolejne czynności związane z obróbką lnu, a także mieli możliwość samodzielnego, pod okiem prowadzącej zajęcia, poznania na czym polegało międlenie i cierlenie oraz zobaczyli jak czesało się len, który w dotyku był miękki jak włosy. Każde z nich mogło również samodzielnie dotknąć wiązki lnu oraz spróbować jak smakują jego nasiona. W trakcie międlenia wiązek lnu pod międlico-cierlicą usypywała się coraz większa ilość paździerzy, od których swoją nazwę zaczerpnął jeden z miesięcy – październik. Ponadto wszyscy uczestnicy bardzo ciekawych zajęć warsztatowych przekonali się jak trudną czynnością jest prawidłowe skręcenie nici lnianych. Część z nich zabrała ze sobą nasiona lnu oraz nitkę lnianą na pamiątkę pobytu w Izbie Tkackiej.

Dużą ciekawość wśród uczniów wzbudziło, mające ponad 250 lat, drewniane krosno poziome, które służyło tkaczowi do produkcji tkaniny. Wszystkie czynności przy jego obsłudze były wykonywane przez tkacza przy pomocy rąk oraz nóg. Po naciśnięciu podnóżków stopami, nicielnice podnosiły grupę nici osnowy, tworząc przesmyk, przez który przeprowadzano wątek (zespół nici biegnących w poprzek tkaniny, prostopadle do kierunku nici osnowy), który bardzo chętnie dobijali bidłem. W trakcie tej czynności wątek łączył się z osnową tworząc tzw. splot tkacki. Ostatnią czynnością tkacką poznaną i próbowaną przez uczestników wycieczki, którzy „wytrwale pracując jak mrówki” samodzielnie i zgodnie z poleceniami „tkackiej mistrzyni” wspólnie utkali fragment tkaniny lnianej, co sprawiło im wiele radości. Bardzo chętnie „czochrali” swoje dłonie po fragmencie tkaniny lnianej leżącej na stoliku przy ścianie – za przyzwoleniem swojej „tkackiej mistrzyni” – Teresy Sobali.

Na zakończenie swojego pierwszego spotkania z historią tkaczy chełmskich znaleźli jeszcze czas na drobne zakupy lnianych pamiątek. Po podziękowaniu Teresie Sobali za bardzo ciekawe wiadomości o tkaczach śląskich, aktywizujące ich warsztaty tkackie „Od posiania do utkania” oraz mile spędzony czas w „Zespole 12-stu Apostołów” w Chełmsku Śląskim. pożegnali się z Nią i żwawo wyruszyli na chełmski rynek z figurą św. Jana Nepomucena. Z rynku oczekującym na nich mikrobusem kamiennogórskiego EUROTRANSU pełni niezapomnianych wrażeń z poznania dwóch atrakcji turystycznych urokliwego „tkackiego miasteczka” oraz w wesołych nastrojach wyruszyli w drogę powrotną do Kamiennej Góry.

Opiekę nad młodymi krajoznawcami i adeptami „tkactwa ręcznego” sprawowali: Małgorzata Pawlikowska – wychowawczyni klasy oraz Jerzy Rubach – Nauczyciel Kraju Ojczystego oraz Honorowy Członek PTSM.