Poznali Podziemną Trasę Turystyczną "Projekt ARADO" w Kamiennej Górze

W dniu 24 czerwca 2026 roku uczniowie klasy III c ze Szkoły Podstawowej nr 1 im. ks. Jana Twardowskiego w Kamiennej Górze, członkowie Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych, uczestniczyli w wycieczce edukacyjno-historycznej, której celem było poznanie Podziemnej Trasy Turystycznej „Projekt ARADO”. Tym samym trzecioklasiści aktywnie włączyli się do tegorocznego „Cyklu imprez turystyczno-krajoznawczych dla młodych mieszkańców powiatu kamiennogórskiego”, który organizowany jest dla nich przez Zarząd Oddziału Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych w Kamiennej Górze przy wsparciu finansowym Powiatu Kamiennogórskiego.

Po krótkim spacerze ze swojej szkoły młodzi Kamiennogórzanie miłośnicy historii swojej „małej ojczyzny” dotarli do „Projektu Arado – zaginione laboratorium Hitlera”, gdzie zobaczyli ARADKA – jednego z kamiennogórskich rycerzy, który zachęca do zwiedzenia i poznania miejskich podziemi. Po zakupieniu przepustek na zwiedzanie Podziemnej Trasy Turystycznej spotkali się z pracownikiem przymusowym, którą była przewodniczka po kamiennogórskich podziemiach – Daria Napierała. Po wysłuchaniu najważniejszych informacji dotyczących bezpiecznego wędrowania korytarzami znajdującymi się w wyrobiskach skalnych na zboczach Kościelnej Góry odważnie postanowili „wyruszyć w nieznane” decydując się na przekroczenie bramy wejściowej do podziemi zatrzymując się przy pierwszej lampie. Po sprawnym przejściu obok wartowni strzeżonej przez śpiącego strażnika Hansa bezpiecznie podążając za swoją przewodniczką przez wydrążone w skałach korytarze sztolni dowiedzieli się również, że wchodząc do podziemi przenieśli się w czasie o ponad osiemdziesiąt lat - do 1943 r., w którym rozpoczęto drążenie podziemnych sztolni, których łączna długość to około 11.000 m. Do zwiedzania udostępniony jest niewielki ich fragment wydrążony w mrocznych czasach II wojny światowej pod Kościelną Górą dla projektantów firmy Arado Flugzeugwerke Gmbh”.

Następnie dotarli do pomieszczenia imitującego szpital polowy, w którym, jak usłyszeli z ust przewodniczki, pobyt przeżywało ok. 40% pacjentów. W kolejnym korytarzu poznali prawdę o przewodniczce - pracowniku przymusowym, która okazała się agentem cichociemnym przeszkolonym w Anglii i zrzuconym, jako jedyna kobieta, na tyły wroga przez wojska brytyjskie. W nim przeszli szybkie przeszkolenie agenturalne, podczas którego okazało się, że część z młodych miłośników historii regionalnej także przeszła agenturalne przeszkolenie w Anglii „ściągając na agenturalnym egzaminie” od oprowadzającej ich przewodniczki, po którym bezpiecznie dotarli do pomieszczenia z radiostacją oraz piecem do niszczenia dokumentacji.

Dzięki samodzielnemu sprawdzeniu przez jednego z odważnych młodych agentów bezpiecznego dojście do znajdującego się poniżej tunelu, pozostali „młodzi agenci” mogli bezpiecznie do niego dotrzeć. Słuchając przewodniczki dowiedzieli się, że wydrążony w skale tunel łączył podziemia sztolni z pobliską fabryką lniarską Falka Valentina Grünfelda, którą w trakcie działań odebrano jego spadkobiercom przenosząc tam fabrykę Kugelfischer produkującą połowę łożysk tłocznych dla całych Niemiec oraz umieszczono biuro konstrukcyjne firmy lotniczej Arado.Flugzeugwerke Gmbh. Podczas całej wędrówki groziło im niebezpieczeństwo spotkania na swojej drodze niemieckich żołnierzy, momentami słyszeli groźne odgłosy, było więc „trochę strasznie”, ale doświadczenie zdobyte podczas szkolenia okazało się bardzo pomocne w bezpiecznym dotarciu do kolejnej wartowni. Ciekawość odkrywanych przez nich kamiennogórskich podziemi skutecznie przezwyciężyła pojawiające się obawy, gdyż w trakcie „demokratycznego głosowania” postanowili kontynuować ich poznanie. Na szczęście podczas podziemnej wędrówki nie natrafili na innych niemieckich wartowników i uczestnicy podziemnej wyprawy bezpiecznie dotarli do największej atrakcji kompleksu, ogromnej hali, w której zobaczyli dużą planszę obrazującą „prototyp” samolotu „Arado E-555 – latające skrzydło” oraz zaimprowizowaną pracownię jego konstruktora Waltera Blume. Ponadto w hali zobaczyli makietę tego samolotu, na tle której zrobili sobie pamiątkowe, klasowe zdjęcie.

Po opuszczeniu hali, w kolejnych korytarzach pełniących rolę „magazynu broni”, przewodniczka ARADO opowiadała im o zgromadzonej i prezentowanej w Podziemnej Trasie Turystycznej ekspozycji broni używanej podczas II wojny światowej. W skrzyniach zobaczyli m. in. egzemplarze broni krótkiej – pistolety, karabin maszynowy MP40 potocznie nazywany Schmeiserem, choć Hugo Schmeiser zaprojektował jedynie jego magazynek, a nie całą broń. Przy pierwszej z podziemnych „wojennych ekspozycji” Daria Napierała zacytowała łacińskie przysłowie „Si vis pacem, para bellum” czyli „Jeśli chcesz pokoju, szykuj się do wojny”. Kolejnymi ważniejszymi „wojennymi eksponatami’ prezentowanymi im przez przewodniczkę Darię były m. in: karabiny maszynowe używane w myśliwcach Messerschmitt, szklane granaty, granaty do moździerzy, Nebelwerfer – pocisk burzący zwany „ryczącą krową” ze względu na charakterystyczny dźwięk, a używany podczas powstania warszawskiego, czy zbiornik paliwa do samolotu Messerschmitt z napisem „Keine Bombe”, który po znalezieniu i oddaniu władzom wojskowych był ponownie używany, a oddający go mógł liczyć na finansową nagrodę.

Spacerując podziemnymi korytarzami dotarli do zakratowanej części jednego z podziemnych tuneli, która upamiętnia pracujących przy drążeniu podziemnych sztolni więźniów w obozowych ubraniach „pasiakach” podczas katorżniczej pracy, którą tylko nielicznym z nich udało się przeżyć. Więźniowie filii Obozu Pracy „Gross Rosen” w Kamiennej Górze, działającej od 16 lipca 1944 r. do 8 maja 1945 r., (Arbeitslager Landeshut) za swoją ciężką pracę otrzymywali bardzo skromne porcje żywieniowe. Działająca przy ul. Nadrzecznej - jedna z ponad 100 filii Obozu Koncentracyjnego ‘Gross-Rosen” w Rogoźnicy należała bowiem do najcięższych z nich. W czasie działań wojennych życie straciło w nich ponad 40 000 więźniów Obozu Koncentracyjnego „Gross-Rosen”. Po wysłuchaniu informacji o ciężkim losie więźniów chwilą ciszy uczcili ich pamięć oraz wszystkich ofiar II wojny światowej, a także wszystkich zbrojnych konfliktów toczących się obecnie na świecie, w których giną ludzie.

Na zakończenie pobytu w kamiennogórskich podziemiach zobaczyli także oryginalną radziecką minę morską i betonowe koła, a następnie dotarli do ogrodzonej murem wnęki skalnej, w której zobaczyli różnorodne „wojenne łupy” grabione przez Niemców w trakcie działań wojennych. Przed wyjściem z podziemi usłyszeli również nazwy wielu znanych współczesnych firm, których produkty znajdują się w naszych domach, a w czasie II wojny światowej były nastawione na produkcję związaną z działaniami wojennymi.

Po opuszczeniu Podziemnej Trasy Turystycznej zostali zaproszeni do mini-muzeum, w którym mogli swobodnie pooglądać, zgromadzoną w nim, różnorodną broń oraz sprzęt wojskowy używany w czasie II wojny światowej (część nawet sprawna do użycia), w tym m. in. tylny ster wysokości od Junkersa, karabiny (amerykański Winchester, włoska Beretta, radzieckie pepesze), zbiornik na sprężone powietrze do pocisków rakietowych V1, gaśnica z XVIII w. czy zegar pracowniczy „Junkers” do odbijania przepustek. Ostatnim muzealnym eksponatem, ale bardzo cennym, na który zwróciła szczególną uwagę przewodniczka Daria, a znajdujący się w mini-muzeum jest jeden z trzech w Polsce egzemplarzy niemieckiej maszyny szyfrującej ENIGMA, której system skutecznie rozszyfrowali polscy kryptolodzy.

Na zakończenie bardzo ciekawej wizyty w kamiennogórskich podziemiach i zwiedzeniu mini-muzeum „Projektu Arado” podziękowani Darii Napierale, która przybliżyła im historię zwiedzanego przez nich obiektu, za bardzo mile spędzony czas oraz wspólny spacer Podziemną Trasą Turystyczną i po pożegnaniu się z Nią, pełni wrażeń oraz zadowoleni z poznania kamiennogórskich podziemi, gdyż wielu z nich zwiedzało ją po raz pierwszy, powrócili do swojej szkoły.

Opiekę nad uczestnikami podziemnej wyprawy sprawowali Izabela Sproch – wychowawczyni klasy oraz Jerzy Rubach – Nauczyciel Kraju Ojczystego i Członek Honorowy PTSM.