Podziemna Trasa Turystyczna Projekt Arado: Wycieczka szkolna uczniów klasy III | Polskie Towarzystwo Schronisk Młodzieżowych | Powiat Kamiennogórski

W dniu 14 listopada 2023 roku uczniowie klasy III d ze Szkoły Podstawowej nr 2 w Kamiennej Górze, członkowie Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych, uczestniczyli w wycieczce historycznej, której celem było poznanie Podziemnej Trasy Turystycznej „Projekt Arado”. Trzecioklasiści spacerując szlakiem kamiennogórskich rycerzy aktywnie włączyli się do tegorocznego „Cyklu imprez turystyczno-krajoznawczych dla dzieci i młodzieży szkolnej z terenu Powiatu Kamiennogórskiego” organizowanym dla nich przez Zarząd Oddziału Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych w Kamiennej Górze przy wsparciu finansowym Powiatu Kamiennogórskiego.

Po krótkim spacerze ze swojej szkoły, obok firmy lniarskiej A. Hamburger A.G. i fabryki tekstylnej Falka Valentina Grünfelda oraz Willi Grünfeldów z 1921 r. kamiennogórscy trzecioklasiści dotarli do „Projektu Arado – zaginione laboratorium Hitlera”, gdzie zobaczyli ARADKA – jednego z kamiennogórskich rycerzy, który zachęca turystów do zwiedzenia i poznania kamiennogórskich podziemi. Następnie spotkali się z pracownikiem przymusowym, którym był przewodnik po kamiennogórskich podziemiach – Mikołaj Regewicz. Po wysłuchaniu najważniejszych informacji dotyczących bezpiecznego wędrowania korytarzami znajdującymi się w wyrobiskach skalnych na zboczach Kościelnej Góry odważnie postanowili o przekroczeniu bramy wejściowej do podziemi.

Po sprawnym przejściu obok wartowni strzeżonej przez śpiącego strażnika Hansa bezpiecznie podążając za swoim przewodnikiem przez wydrążone w skałach korytarze sztolni dowiedzieli się również, że wchodząc do podziemi przenieśli się w czasie do 1943 r., w którym rozpoczęto drążenie podziemnych sztolni o nieznanym przeznaczeniu, których długość to około 11 km. Po dotarciu do pomieszczenia imitującego szpital polowy, usłyszeli że pobyt w nim przeżywało ok. 40% pacjentów. W kolejnym z korytarzy, poznali prawdę o pracowniku przymusowym, który okazał się agentem cichociemnym przeszkolonym i zrzuconym na tyły wroga przez wojska brytyjskie. Przeprowadził on szybkie szkolenie agenturalne z trzecioklasistami, po którym bezpiecznie trafili do pomieszczenia z radiostacją oraz piecem do niszczenia dokumentacji. Gdy jeden z odważnych młodych agentów samodzielnie sprawdzał dojście do znajdującego się poniżej tunelu, to pozostali młodzi „kamiennogórscy agenci” mogli, dzięki udanemu zwiadowi, dotrzeć do niego bezpiecznie. Słuchając przewodnika dowiedzieli się, że wydrążony w skale tunel łączył podziemia sztolni z pobliską fabryką Falka Valentina Grünfelda. W trakcie działań wojennych przeniesiono tam fabrykę Kugelfischer produkującą łożyska tłoczne dla całych Niemiec oraz umieszczono biuro konstrukcyjne firmy lotniczej Arado Flufzeugwerke Gmbh. Podczas całej wędrówki groziło im niebezpieczeństwo spotkania na swojej drodze niemieckich żołnierzy, momentami słyszeli groźne odgłosy, ale doświadczenie zdobyte podczas szkolenia okazało się bardzo pomocne w bezpiecznym dotarciu do kolejnej wartowni. Ciekawość odkrywanych przez nich kamiennogórskich podziemi skutecznie przezwyciężyła pojawiające się obawy, gdyż w trakcie „demokratycznego głosowania” większość postanowiła kontynuować ich zwiedzanie. Na szczęście podczas podziemnej wędrówki nie natrafili już na niemieckich wartowników i uczestnicy podziemnej wyprawy bezpiecznie weszli do największej atrakcji kompleksu, ogromnej hali, w której zobaczyli dużą planszę obrazującą „prototyp” samolotu „Arado E-555 – latające skrzydło” oraz zaimprowizowaną pracownię jego konstruktora Waltera Blume. Ponadto w hali zobaczyli makietę tego samolotu, na którego tle zrobili sobie wspólne, klasowe zdjęcie z prowadzącym ich Podziemną Trasą Turystyczną przewodnikiem Mikołajem Regewiczem.

Po opuszczeniu hali, w kolejnych korytarzach pełniących rolę „magazynu broni” oglądali ciekawą ekspozycję broni używanej podczas II wojny światowej. W skrzyniach zobaczyli m. in. egzemplarze broni krótkiej – pistolety, karabin maszynowy typu mauser, karabiny maszynowe używane przez myśliwce Messerschmitt, szklane granaty, granaty do moździerzy, broń przeciwlotniczą, radzieckie miny przeciwpancerne, bombę Nebelwerfer – pocisk burzący zwany potocznie „ryczącą krową” ze względu na charakterystyczny dźwięk, czy zbiornik samolotowy paliwa do Messerschmitta z napisem „Keine Bombe”. Za jej zwrócenie władzom wojskowym można było otrzymywać10 Reichmarek. Kontynuując spacer podziemnymi korytarzami podeszli do zakratowanego tunelu, który upamiętniał pracujących przy drążeniu podziemnych sztolni więźniów w obozowych ubraniach „pasiakach” podczas katorżniczej pracy, którą tylko nielicznym z nich udało się przeżyć. Za swoją ciężką pracę otrzymywali skromne porcje żywieniowe. Filia Obozu Pracy „Gross-Rosen” w Kamiennej Górze (Landeshut) działająca przy ul. Nadrzecznej należała do najcięższych spośród ok. 100 filii istniejących w różnych miejscowościach na terenie Śląska. W czasie działań wojennych życie straciło w nich ponad 40 000 więźniów Obozu Koncentracyjnego „Gross-Rosen”. Na zakończenie pobytu w kamiennogórskich podziemiach zobaczyli także oryginalną radziecką minę morską i betonowe koła, a następnie zatrzymali się przy ogrodzonej murem wnęce skalnej, w której zobaczyli różnorodne „wojenne łupy” grabione przez Niemców w trakcie działań wojennych. Po opuszczeniu Podziemnej Trasy Turystycznej zostali zaproszeni do mini-muzeum, w którym zgromadzono różnorodną broń oraz sprzęt wojskowy używany w czasie II wojny światowej (część nawet sprawna do użycia), w tym m. in. tylny ster wysokości od Junkersa, karabiny (amerykański Winchester, włoska Beretta, radzieckie pepesze), zbiornik na sprężone powietrze do pocisków rakietowych V1, gaśnica z XVIII w. czy zegar pracowniczy „Junkers” do odbijania przepustek. Ostatnim muzealnym eksponatem, ale bardzo cennym, który znajduje się w nim jest jeden z trzech w Polsce egzemplarzy niemieckiej maszyny szyfrującej ENIGMA, której system skutecznie rozszyfrowali polscy kryptolodzy.

Po podziękowaniu Mikołajowi Regewiczowi za przybliżenie im historii zwiedzanego obiektu, za bardzo mile spędzony czas oraz wspólny spacer Podziemną Trasą Turystyczną i pożegnaniu się z Nim, żwawo powędrowali do znajdującej się na Górze Parkowej Ścieżki Historycznej. W ciągu ścieżki zobaczyli miejsca ekspozycji militarnych oryginalnego sprzętu wojskowego z czasów II wojny światowej i lat powojennych. Zwiedzanie terenowej ekspozycji rozpoczęli od radzieckiego opancerzonego samochodu rozpoznawczo-patrolowy BRWD-2, armaty przeciwlotniczej i odrzutowego bombowca E.555.1. Poznając poszczególne militarne eksponaty zobaczyli także m. in. zestaw przeciwlotniczy, działo bezodrzutowe, moździerz, armatę dywizyjną, armatę przeciwpancerną oraz haubicę. Po zwiedzaniu ścieżki historycznej zobaczyli jeszcze dwa pomniki na Górze Parkowej. Pierwszy z nich upamiętnia męczenników obozów koncentracyjnych w Kamiennej Górze, a drugi, z 1867 r., postawiono w miejscu nieistniejącego już cmentarza, gdzie pochowano 99 żołnierzy (42 pruskich i 57 austriackich) zmarłych w wyniku odniesionych ran w bitwach pod Trutnowem w 1866 r. Kontynuując swój historyczny spacer dowiedzieli się co oznacza czarna kostka na ul. Ogrodowej, zobaczyli zachowane fragmenty dawnych murów miejskich, a obok przedszkola na ul. Spacerowej przeszli przez odrestaurowany fragment murów miejskich. Po dojściu na ul. Papieża Jana Pawła II zatrzymali się przy figurze św. Jana Nepomucena kanonizowanego w 1729 r. przez papieża Benedykta XIII. Ponadto zobaczyli na niej Dom Hermana Rinkla z 1903 r., zabudowania firmy lniarskiej J. Rinkiel A.G., odrestaurowany Dom Hamburgerów z 1904 r. (obecnie Powiatowe Centrum Edukacji) oraz Dom Handlowy firmy A. Hamburger z 1906 r. (obecnie m.in. Dziecięca Świetlica Środowiskowa). Stąd pełni wrażeń i nowych wiadomości o historii swojego miasta w „mrocznych czasach” II wojny światowej powrócili do swojej szkoły.

Opiekę nad uczestnikami historycznej wyprawy sprawowali Beata Cieniuch – wychowawczyni klasy oraz Jerzy Rubach – Nauczyciel Kraju Ojczystego i Honorowy Członek PTSM.

Autor PTSM-JR,BC