26. rocznica Oddziału PTSM Kamiennej Góry - Wycieczka szkolna do Centrum Nauki w Dobkowie, uczniowie z Kamiennej Góry wzięli udział w edukacyjnych atrakcjach geologicznych, wulkanicznych i ekologicznych.

W dniu 5 marca 2024 roku, w 26. rocznicę powstania Oddziału Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych w Kamiennej Górze, uczniowie dwóch klas I a oraz I d ze Szkoły Podstawowej nr 1 w Kamiennej Górze – jego najmłodsi członkowie, wybrali się na swoją pierwszą tegoroczną wycieczkę edukacyjną do Centrum Nauki o Ziemi Sudeckiej Zagrody Edukacyjnej w Dobkowie aktywnie włączając się do „Cyklu imprez turystyczno-krajoznawczych dla dzieci i młodzieży szkolnej z terenu Gminy Miejskiej Kamienna Góra”, który organizowany jest przez Zarząd Oddziału Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych przy wsparciu finansowym Gminy Miejskiej Kamienna Góra.

Uczestnicy wycieczki edukacyjnej po przyjeździe autokarem z PKS Kamienna Góra do Sudeckiej Zagrody Edukacyjnej znaleźli czas na krótki odpoczynek po podroży oraz konsumpcję drugiego śniadania. Po niej powitali ich edukatorzy Centrum Nauki o Ziemi pani Agnieszka i pan Tomek, którzy zaprosili młodych kamiennogórzan na zaplanowane dla nich zajęcia edukacyjne – zwiedzanie ekspozycji Sudeckiej Zagrody Edukacyjnej oraz warsztaty laboratoryjne „Woda źródłem życia” przeprowadzanych w ramach projektu edukacji ekologicznej „Zadbajmy o naszą Planetę” realizowanego przez Stowarzyszenie Kaczawskie w Geoparku Kraina Wygasłych Wulkanów, a pierwszoklasiści udali się z nimi do głównego budynku SZE. W nim podzieleni na dwa zespoły klasowe przystąpili do bezpłatnych, ciekawych zajęć edukacyjnych.

Jako pierwsi na zwiedzanie ekspozycji Sudeckiej Zagrody Edukacyjnej nawiązującej do Krainy Wygasłych Wulkanów z przewodnikiem Tomkiem wyruszyli uczniowie klasy I a, którzy zostali przez niego zaproszeni do znajdującej się na parterze Sali Ziemi. W niej przystanęli przy kuli, która jak usłyszeli symbolizuje Słońce. Uważnie słuchając opowieści przewodnika dowiedzieli się o polskim astronomie Mikołaju Koperniku, który jako pierwszy „wstrzymał słońce i ruszył Ziemię”, a jedna z uczennic, w zaproponowanej przez niego „inscenizację” odgrywała okrążającą wokół Słońca naszą planetę. Niebawem dołączyła do niej koleżanka, która zamieniła się w Księżyc okrążający Ziemię. Wszyscy pierwszoklasiści bardzo chętnie powtarzali i utrwalani sobie przekazywane przez edukatora Tomka różne „tajemnicze nazwy i pojęcia”. Następnie podeszli do interaktywnej makiety rzeki, gdzie za namową przewodnika wywołali powódź podnosząc tamę i obserwując m.in. co dzieje się w czasie powodzi z ustawionymi na makiecie domami. Wszystkie domy ustawione w tzw. „strefie zalewowej” nie przetrwały wywołanej przez nich powodzi spowodowanej przerwaniem tamy na rzece. Usłyszeli także o tragicznych skutkach powodzi tysiąclecia, która 12 lipca 1997 r. nawiedziła Wrocław, gdy „wielka woda” zalała niemal 40% miasta, a wiele osób straciło dorobek życia. W Sali Ziemi zobaczyli ponadto ciekawą kolekcję skał i minerałów z Pogórza Kaczawskiego. Wśród prezentowanych przez przewodnika skał zobaczyli m.in.: agaty, gips, różne rodzaje kwarcu (kryształ górski, ametyst, kwarc dymny), piryt zwany popularnie „złotem głupców” czy obsydian czarny – kwaśną skałę magmową, powstałą ze szkliwa wulkanicznego na wskutek natychmiastowego wystygnięcia magmy. Ponadto usłyszeli także o 10-stopniowej stali twardości minerałów Mohsa i dowiedzieli się, że najbardziej miękkim minerałem jest talk (1) używany m. in. przez ciężarowców, a najtwardszym diament (10), który może zarysować tylko inny diament. Ponadto zobaczyli jak przewodnik łatwo zarysowuje paznokciem gips (2 w skali twardości).

Spacerując za przewodnikiem przeszli do pomieszczenia zwanego „Czarną Kuchnią”. Jest to jedyne pomieszczenie w Sudeckiej Zagrodzie Edukacyjnie, które wygląda dokładnie tak, jak przed 100 laty. Zobaczyli w niej oryginalny piec chlebowy oraz sporo ciekawych, oryginalnych pamiątek z dawnych czasów, które prezentował i opowiadał o ich przeznaczeniu przewodnik Tomek, wśród których były m. in. gofrownica z niemieckim przepisem, lampa naftowa, którą jako pierwszy skonstruował polski farmaceuta Ignacy Łukasiewicz w 1853 r. we Lwowie, żelazka, maselnica czy tarka do prania, a uczestnicy zajęć rozpoznawali ich nazwy i przeznaczenie. Natomiast tarka posłużyła przewodnikowi jako „instrument muzyczny”, a pierwszoklasiści niespodziewanie usłyszeli jego „mini-koncert”.

Po wejściu do Sali Kaczawskiej zobaczyli makietę pozwalającą poznać najważniejsze atrakcje geoturystyczne Pogórza Kaczawskiego – dawne wulkany, kamieniołomy, formacje skalne, liczne rezerwaty przyrody oraz zabytkowe pałace, dwory i kościoły. Oświetlone różnobarwnymi żaróweczkami atrakcje zachęcają, podobnie jak prowadzący zajęcia edukacyjne, do poznania tych miejsc w terenie podczas wędrówki żółtym Szlakiem Wygasłych Wulkanów. Ponadto zobaczyli trzy modele, prezentujące różne fazy przekształcania się Ostrzycy (501 m. n.p.m.) – wulkanicznego wzniesienia w kształcie stożka zbudowanego z bazaltów objętej, w szczytowej partii (powyżej 450 m. n. p. m.), prawną ochroną jako rezerwat przyrody nieożywionej „Ostrzyca Proboszczowicka”, zwana potocznie „Śląską Fudżijamą”. W niej poznali również interaktywną makietę przybliżającą im proces wielomilionowego czasu powstawania gór.

W kolejnej Sali Wulkanów zobaczyli m. in. modele aktywnych wulkanów stożkowych i tarczowy oraz dowiedzieć się, jak dzielimy wulkany ze względu na ich aktywność – aktywne i uśpione,. Mogli także „zajrzeć” do wnętrza wulkanu Fudżi na wyspie Honsiu w Japonii oraz widzieli model największego wulkanu tarczowego na Ziemi znajdującego się na dnie Oceanu Spokojnego. Następnie przy pomocy interaktywnej tablicy słuchając opowieści przewodnika zobaczyli jak powstają i przebiegają ich erupcje. Usłyszeli również o włoskim starożytnym mieście Pompeje zniszczonym w trakcje erupcji wulkanu Wezuwiusz w 79 r. Ponadto zobaczyli różne erupcje wulkanów, demonstrowane przez przewodnika, w których główną rolę odgrywały ustawienie lepkości magmy oraz poziomu zgromadzonych pod powierzchnią gazów. W Sali Wulkanów znajduje się ponadto model gejzeru, który wystrzeliwuje gorącą wodą w regularnych odstępach czasu.

Wiele emocji wzbudził wśród uczestników edukacji ekologicznej „Zadbajmy o Naszą Planetę” pobyt w Sali Trzęsienia Ziemi, gdzie zobaczyli krótki film przedstawiający erupcję wulkanu oraz jego tragiczne skutki. Na największej w Polsce platformie symulującej trzęsienie ziemi (4° w skali Richtera) samodzielnie mogli doświadczyć jak to jest, gdy trzęsie się ziemia, w trakcie którego nawet najprostsze czynności są trudne do wykonania. Zdobyte pierwsze doświadczenie podczas „trzęsienia ziemi” zaowocowało, gdy na zakończenie zwiedzania ekspozycji Sudeckiej Zagrody Edukacyjnej mogli ponownie po niej przejść i to bez upadku.

W tym samym czasie w Sali Warsztatowej pod opieką edukatora SZE Agnieszki młodzi „kamiennogórscy laboranci” z klasy I d uczestniczyli w bardzo ciekawych warsztatach laboratoryjnych „Woda źródłem życia”. Po ubraniu fartuchów ochronnych i omówieniu przez prowadzącą warsztaty zasad zachowania się podczas wykonywania doświadczeń laboratoryjnych zajęcia edukacyjne rozpoczęły się od wymieniania przez uczestników nazw miejsc, gdzie znajduje się woda, a były to m.in.: oceany, morza, jeziora, rzeki, stawy, ziemia, lodowce i bagna. Następnie zobaczyli jak prowadząca zajęcia wlewa do menzurki wodę oraz usłyszeli, że woda słona (oceany i morza) to ponad 97% jej zasobów na Ziemi, a woda słodka to niecałe 3% (lody i lodowce, woda podziemna, rzeki i jeziora). Oglądając kolejne slajdy prezentacji i uważnie słuchając pani Agnieszki dowiedzieli się, że np. jezioro Bajkał na 20% słodkiej wody, która stanowi np. ponad 80% ciała noworodka, 75% ciała dziecka i 60-70% ciała dorosłego człowieka.

Bardzo ciekawym elementem warsztatów była „zgadywanka” dotycząca zawartości wody w owcach i warzywach, w którym brali udział wszyscy młodzi „laboranci” porównując pary owoców i warzyw ilustrowane slajdami (jabłko lub winogrona, ogórek lub pomidor, czosnek lub cebula, marchew lub ziemniak). Z kolejnych slajdów dowiedzieli się, że woda występuje także na innych planetach Układu Słonecznego, a jednym z najbardziej zasolonych jezior na Ziemi jest Morze Martwe, gdzie prawie zupełnie brak życia organicznego, a gęstość wody pomaga nawet niedoświadczonym pływakom w utrzymaniu się na powierzchni. Usłyszeli także, że za najbardziej zasolone jezioro uznaje się Patience w Kanadzie. Ponadto usłyszeli że na naszej planecie 3-krotnie więcej wody jest we wnętrzu Ziemi niż na jej powierzchni.

Bardzo ciekawa była także informacja, że nadmierne, szybkie picie słodkiej wody może spowodować śmierć, gdyż śmiertelna dawka wody to 1 litr na każde 11 kg masy człowieka (odnotowano 19 przypadków śmierci w wyniku „przedawkowania” wody). Na jednym ze slajdów zobaczyli także efekt MPEMBA – zjawisko polegające na szybszym zamarzaniu wody cieplejszej od zimniejszej w określonych warunkach.

Wyposażeni w interesującą wiedzę i ciekawostki o wodzie przystąpili do swoich pierwszych doświadczeń związanych z wodą słodką. W trakcie pierwszego z nich ph. „wędrująca woda”, zrolowany przez nich papierowy ręcznik wkładali do dwóch zlewek: jednej z kolorową wodą i kolejnej pustej, a następnie zaobserwowali „wychodzenie” wody po papierowych ręcznikach ze swoich zlewek. Podobny efekt „wspinania się” wody zaobserwowali w postawionych na stołach menzurkach, gdzie woda była przyciągana przez cząsteczki tworzące wewnętrzną powierzchnię rurki. W trakcie obserwacji poznali tzw. efekt kapilarny, dzięki któremu m.in. drzewa „zasysają” wodę z korzeni do liści.

Kolejnym, intrygującym ich doświadczeniem było „napięcie powierzchniowe” wody, a na prezentowanym przez prowadzącą warsztaty slajdzie zobaczyli nartniki wodne – owady sprawie poruszające się po wodzie. „Główna laborantka” zademonstrowała im także eksperyment, w którym kartka papieru po odwróceniu kolby wypełniej wodą skutecznie blokowała jej wypływ. Młodzi laboranci w trakcie ciekawego eksperymentu do otrzymanego talerza wlewali zlewką czystą wodę, a następnie wsypywali do niej pieprz. Ich zadaniem była obserwacja reakcji na zanurzenie w niej przez poszczególnych „laborantów” palca zanurzonego w płynie do naczyń.

Ponadto prowadząca warsztaty edukator zaprezentowała im kolejne doświadczenie polegające na podgrzaniu ogniem balonika, który wypełniony był wodą i powietrzem. Obserwując doświadczenie uczestnicy warsztatów zobaczyli, że mimo podgrzewania go balonik nie pękł. Na zakończenie warsztatów edukacyjnych pierwszoklasiści w trakcie doświadczenia „Super pochłaniacz wody – sztuczny śnieg” z dużym zaangażowaniem „produkowali sztuczny śnieg”. Wyprodukowaną przez siebie „unikalną pamiątkę” z interesującego pobytu w Sudeckiej Zagrodzie Edukacyjnej mogli zabarwić płynnym barwnikiem, a spakowany do pojemników własnoręczny wyrób zabrać ze sobą do swoich domów.

Po zakończeniu pierwszej części zajęć edukacyjnych obie klasy spotkały się w drugim budynku na przerwę śniadaniową oraz drobne pamiątkarskie zakup wymieniając przywiezione przez siebie pieniądze na mapy, broszki i inne różnorodne gadżety związane z Krainą Wygasłych Wulkanów.

Po udanych zakupach obie klasy wymieniły się zajęciami edukacyjnymi - „zwiedzający” uczestniczyli, pod uważnym okiem „głównej laborantki” Agnieszki w inspirujących warsztatach „Woda źródłem życia”, a niedawni „laboranci” wyruszyli na zwiedzanie ekspozycji Sudeckiej Zagrody Edukacyjnej pod wodzą wesołego przewodnika Tomka.

Po podziękowaniu prowadzącym zajęcia edukacyjne za nowe wiadomości i mile spędzony czas oraz zrobieniu sobie pamiątkowych grupowych i klasowych zdjęć na schodach gościnnej Sudeckiej Zagrody Edukacyjnej udali się na pobliski parking do czekającego na nich autokaru PKS Kamienna Góra, którym przez Lipę, Kaczorów i Marciszów w wesołych nastrojach, pełni wrażeń z uczestnictwa w warsztatach programu edukacji ekologicznej „Zadbajmy o Naszą Planetę” oraz niezapomnianych przeżyciach na platformie symulującej trzęsienie ziemi, powrócili do Kamiennej Góry.

Opiekę nad uczestników wycieczki edukacyjnej sprawowali: Barbara Hnisdiłów i Janina Żuchewicz – wychowawczynie klas, Paulina Bujakiewicz, Agnieszka Kursa i Marcin Hołub – rodzice oraz Jerzy Rubach – Nauczyciel Kraju Ojczystego i Honorowy Członek PTSM.