Przez Legnickie Pole do Kościoła Pokoju w Jaworze

W dniu 29 października 2016 roku członkowie dwóch Szkolnych Kół Historycznych z kamiennogórskich szkół podstawowych wybrali się na kolejną wycieczkę historyczną do Legnickiego Pola oraz Jawora kontynuując poznawanie historii regionu w ramach projektu ?SZLAKAMI MIEJSC PAMIĘCI?. Cykl ten współorganizowany jest przez Zarząd Oddziału Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych, Muzeum Tkactwa, ?Projekt Arado ? zaginione laboratorium Hitlera? oraz Sanktuarium Matki Bożej Łaskawej w Krzeszowie. Cykl  organizowany jest przy wsparciu finansowym Gminy Miejskiej Kamienna Góra.

Legnickie Pole to miejscowość, w której rozegrała się pod Legnicą 9 kwietnia 1241 r. Starły się tutaj wówczas wojska najeźdźczych Mongołów z wojownikami dowodzonymi przez księcia Henryka II Pobożnego. Ciało księcia bez głowy, odnalazły jego matka ? św. Jadwiga oraz żona ? księżna Anna, które rozpoznały je po sześciu palcach u lewej nogi. Książę został pochowany w kościele franciszkanów pw. Św. Jakuba we Wrocławiu. W 1242 r. księżna Anna sprowadza do Krzeszowa benedyktynów z czeskich Opatowic i nadaje im dobra w Legnickim Polu. W 1535 r. majątek benedyktynom odbiera książę legnicko-brzeski Fryderyk II. W 1703 r. benedyktyni odkupują dobra klasztorne od protestantów, dzięki nakazowi cesarza Leopolda I. 

Uczestnicy wycieczki, po odpoczynku przeznaczonym na spożycie drugiego śniadania, udali się na zwiedzanie kościoła Podwyższenia Krzyża Świętego i św. Jadwigi z XVIII w. W 1723 benedyktyni uzyskali zgodę na erygowanie własnej parafii, a opat Othmar Zinke położył kamień węgielny pod budowę klasztoru. Kościół klasztorny, zbudowany w latach 1727-1734, podobnie jak klasztor zaprojektował czeski architekt Kilian Ignac Dientzenhofer. Prace wykończeniowe trwały do konsekracji w 1738 r. 

Przekazem ideowym dekoracji wnętrza jest wskazanie, że do ostatecznego zwycięstwa duchowego niezbędne jest cierpienie i ziemska ofiara, którą symbolizuje Krzyż. W tym kontekście przegrana i śmierć księcia Henryka II Pobożnego przyczyniły się do upowszechnienia wiary katolickiej na Śląsku przez św. Jadwigę i benedyktynów. Najważniejszym elementem w bazylice są malowidła na sklepieniach Cosmy Damiana Asama. Nad emporą organową przedstawiono moment odnalezienia zwłok księcia Henryka II Pobożnego przez księżnę Annę. Natomiast w nawie znajdują się cztery ołtarze boczne z obrazami Wacława Lorenza Reinera: ?Zdjęcie z Krzyża?, ?Gloria św. Benedykta?, ?Św. Wojciech dokonuje cudu zesłania deszczu w Zielonej Górze?, ?Męczeństwo św.  Małgorzaty?. Do heroicznych wątków związanych z tym miejscem i odnalezieniem ciała księcia nawiązuje także obraz malarza z Antwerpii Franciszka de Backera, umieszczony w ołtarzu głównym. Natomiast rzeźby są dziełem Karola Józefa Hiernlego z Pragi, a w ich formie znajdujemy charakterystyczne cechy rzeźby barokowej, które ulegają załamaniu, na rzecz budzącego się rokoka. Na postumencie jednej z nich, przedstawiającej św. Józefa, widnieje nazwisko artysty. Ponadto na szczególną uwagę zasługują organy umieszczone w bogatym prospekcie organowym, których autorem jest Adam Horatio Casparini z 1731 r. Ambonę wykonał w 1766 r. J. Putzgräber, a chrzcielnica o regencyjnej dekoracji powstała w latach 20. XVIII w.

Ponadto młodzi miłośnicy historii dowiedzieli się, że po sekularyzacji dóbr zakonnych w 1810 r. pozostawały one w rękach prywatnych rodziny Blücherów. W latach 1836-1841w klasztorze utworzono wojskową szkołę kadetów, w której, kształcił się m. in. Paul von Hindenburg ? przyszły kanclerz Rzeszy. W latach 30-tych XX w. klasztor był siedzibą hitlerowskiej szkoły politycznej, a w czasie II wojny światowej umieszczono w nim obóz jeniecki Oflag VIII f dla oficerów francuskich, jugosłowiańskich i radzieckich. Po wojnie, w latach 1961-1972, zabudowania klasztorne przejął, działający do chwili obecnej Dom Pomocy Społecznej.

Na zakończeniu pobytu w Legnickim Polu zwiedzili również, utworzone w 1961 r. Muzeum Bitwy Legnickiej, oddział Okręgowego Muzeum Miedzi w Legnicy mieszczącym się w gotyckim kościele pw. św. Trójcy i Najświętszej Marii Panny. Budowla ta związana jest legendą z miejscem znalezienia zwłok ks. Henryka. Młodzi miłośnicy historii zobaczyli m. in. bardzo interesującą prezentację multimedialną przedstawiającą tragiczny przebieg walk zakończonych wygraną wojsk mongolskich. Ponadto w kolejnych częściach wystawy zobaczyli m. in. uzbrojenie wojskowe z czasu bitwy, w tym zbroje, miecze, topory, kusze i strzały (bełty), a także kopię nagrobku księcia Henryka II, którego kolejne pokolenia obdarzyły przydomkiem Pobożny. W 2004 r. kościół Podwyższenia Krzyża Świętego i św. Jadwigi razem z kościołem pw. Trójcy Świętej, klasztorem oo. benedyktynów oraz pawilonem ogrodowym została uznana za Pomnik Historii Polski.

Następnie autokarem dojechali do Jawora, gdzie zwiedzili jeden z trzech tzw. Kościołów Pokoju, które zbudowano na mocy westfalskiego traktatu pokojowego zawartego w 1648 r., który regulował sprawy wyznaniowe śląskich ewangelików. Mogli oni wybudować kościoły za murami trzech miast: Głogowa, Jawora i Świdnicy, na własny koszt, po uzyskaniu zezwolenia od cesarza. Na potrzeby budowy kościoła w Jaworze ewangelicy zgromadzili 4 600 talarów, a magistrat Jawora podarował na budowę 300 pni drzew. Znacznej pomocy udzieliły też rodziny von Schweinitz i von Hochberg. Kościół Pokoju pw. św. Ducha wybudowano w 1655 r. wg projektu Alberta Seabischa.                                                                                                                                                                                     Jest to budowla orientowana, typu bazylikowego, trójnawowa. Konstrukcja kościoła nawiązuje do tradycji budownictwa śląskiego, posługującego się techniką ryglowo-szachulcową. W 1704 r. do prezbiterium od strony północnej dobudowano zakrystię, w której usytuowano kaplicę chrzcielną. Dopiero w 1709 r., na mocy porozumienia w Altranstädt dobudowano wieżę, po stronie południowej, w której zawieszono trzy dzwony wielki, średni i mały na cześć Trójjedynego Boga oraz największego, najlepszego cesarza Józefa I.

Wnętrze Kościoła Pokoju sprawia, że poddajemy się jego urokowi, a uwagę przyciągają malowidła, które dominują w ogromnej przestrzeni. W nawach bocznych umieszczono po cztery rzędy empor, co zapewniało 6 000 miejsc dla ewangelików. Frontony lóż drugiej empory przedstawiają w obrazach 72 sceny nowotestamentowe z odpowiednimi sentencjami, a czwartej 71 scen starotestamentowych. Piętra pierwsze i trzecie zdobią wizerunki herbów, a także rodowych siedzib szlacheckich (np. zamek rodziny von Schweinichen w Świnach). Architektoniczny ołtarz wykonał Michael Schneider z Kamiennej Góry w 1672 r., a jego polichromię wykonał Georg Flegel z Kowar. Pierwotnie znajdował się w nim obraz ?Ostatnia wieczerza?, ale w 1855 r. w ołtarzu umieszczono nowy ?Jezus w Ogrodzie Oliwnym? wykonany przez prof. Sohna z Düsseldorfu. Po bokach ołtarza znajdują się z figury Mojżesza i św. Jana Chrzciciela. Po obu stronach ołtarza wybudowano loże rodziny von Hochberg (południowa) oraz von Schweinitz (północna). Ambonę, usytuowaną w połowie długości nawy północnej, wykonano w pracowni rzeźbiarza Mathausa Knothe z Legnicy w 1670 r. Korpus ambony wspiera się na figur ze anioła z księgą Wiecznej Ewangelii. Korpus ambony zdobią figurki Ewangelistów oraz Mojżesza i św. Jana Chrzciciela, a na jej daszku znajduje się Gołębica ? symbol Ducha Świętego. Drewniana, polichromowana i złocona chrzcielnica pochodzi z 1656 r. Ozdobą sześciobocznej misy chrzcielnej są sceny z życia Chrystusa wpisane w medaliony. Scena centralna przedstawia ceremonię chrztu. Ważnym elementem wyposażenia są także cztery dwuosobowe konfesjonały, z których trzy zostały ufundowane w 1683 r. przez kamiennogórskich mieszczan. Ważną rolę w liturgii kościoła ewangelickiego pełnią organy. Pierwsze organy wykonał legnicki mistrz J. Hoferichter, a na 200. rocznicę nowy instrument zbudował w 1855 r. A. A. Lummert z Wrocławia.. Do 1972 r. na terenie obecnego Parku Pokoju znajdował się cmentarz ewangelicki, który upamiętnia okolicznościowa tablica, a jedyną pamiątką po nim są wmurowane w ścianę świątyni renesansowe i barokowe, wspaniale zdobione płyty epitafijne z XVIII w. 

W 2001 r. Kościół Pokoju w Jaworze został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa Kultury UNESCO. Po zwiedzeniu kościoła oraz zrobieniu sobie pamiątkowego zdjęcia na jego tle młodzi miłośnicy historii pełni wrażeń z udanej wycieczki powrócili do Kamiennej Góry.  

Opiekunami młodzieży byli: Małgorzata Rusnarczyk, Ewelina Wielocha ? opiekunki kół historycznych, Elżbieta Marciniak i Agata Niedźwiedzka ? rodzice oraz Jerzy Rubach ? Nauczyciel Kraju Ojczystego i Instruktor Krajoznawstwa Regionu PTTK.

Relacje z innych wycieczek z PTSM