Pranie, prasowanie i higiena dawniej - lekcja muzealna drugoklasistów

W dniu 20 października 2025 roku uczniowie klasy II a ze Szkoły Podstawowej nr 1 w Kamiennej Górze im. ks. Jana Twardowskiego wybrali się na lekcję muzealną do Muzeum Tkactwa w Kamiennej Górze kontynuując aktywne uczestnictwo w tegorocznym „Cyklu wycieczek edukacyjnych do centrów edukacji oraz wycieczek popularnych rozwijających zainteresowania krajoznawczo-przyrodnicze młodych mieszkańców Kamiennej Góry”, który organizowany jest dla nich przez Zarząd Oddziału Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych przy wsparciu finansowym Gminy Miejskiej Kamienna Góra.

W Muzeum Tkactwa, po pozostawieniu wierzchnich ubrań w szatni, spotkali się z Joanną Stołpiec, która zaprosiła ich do znajdującego się w drugim budynku muzeum pomieszczenia z licznymi eksponatami związanymi z dawnym gospodarstwem domowym. W nim powitał ich również Michał Stołpiec. Następnie Joanna Stołpiec zaprosiła drugoklasistów na pierwszą część lekcji muzealnej „Pranie, prasowanie i higiena dawniej” czyli warsztaty mydlarskie, których celem było poznanie przez biorących udział w zajęciach techniki powstawania mydła glicerynowego.

Na stołach były już kubeczki oraz foremki. Każde z nich wybierało z plastikowego wiaderka prowadzącej warsztaty pokrojone kawałki masy glicerynowej, którymi wypełniali swoje kubeczki. Wypełnione masą glicerynową kubeczki zanosili do siedzącego obok mikrofalówki Michała Stołpiec, który umieszczał je w niej poddając masę glicerynową procesowi roztopienia w niej. Po powrocie do uczestników warsztatów kubeczków z roztopioną masą glicerynową kolejno na ich stołach pojawiały się pojemniki zawierające kolorowe barwniki oraz olejki zapachowe, które każde z nich dobierało według swojego uznania. Roztopioną glicerynę drugoklasiści zabarwiali wybranym przez siebie kolorowym barwnikiem (np. czerwonym, morskim, pomarańczowym, zielonym) oraz dodawali preferowany przez siebie olejek zapachowy (np. czekoladowy, malinowy lub różany). Przygotowana w ten sposób płynna gliceryna była przez nich przelewana do silikonowych foremek, które zostały ułożone na tacy prowadzącej warsztaty mydlarskie celem poddania ich procesowi zastygnięcia. W trakcie poznawania oraz wykonywania tych czynności ich uczestnicy wykazali się dużą aktywnością oraz zaangażowaniem.

Gdy glicerynowe mydełka zostały poddane procesowi stygnięcia Michał Stołpiec zaprosił ich na ciekawą lekcją muzealną „Pranie, prasowanie i higiena dawniej” przybliżającą im historię zwykłych, ale ważnych dla zdrowia, czynności domowych. Lekcja rozpoczęła się od swobodnych wypowiedzi uczniów dotyczących rozumienia przez nich pojęcia „higiena” Uważnie słuchając prowadzącego lekcję muzealną dowiedzieli się jak na przestrzeni wieków podchodzono do dbania o zdrowie związanego z higieną osobistą. Na początek zobaczyli przedmiot używany przez wszystkich, gdy tylko nauczyli się siadać czyli nocnik, poznając zasady jego opróżniania gdy nie było jeszcze toalet. Słuchając opowieści edukatora nt. rozwoju i pielęgnacji ciała na przestrzeni wieków dowiedzieli się m. in. jak w starożytności dbano o higienę osobistą i czym były łaźnie publiczne, do których dostęp był powszechny już w starożytnym Rzymie oraz jakie wydarzenia przez kilka stuleci przyczyniły się, że higiena, jako dbałość o czystość ciała, była w odwrocie, co zmieniło się we Francji za czasów Ludwika XV i Napoleona, którzy mieli inne, pozytywne podejście do higieny. Jak usłyszeli od Michała Stołpiec w XIX wieku kontynuowano pozytywne zmiany w zakresie higieny osobistej, a osoby zamożne niejednokrotnie decydowały się na nowoczesną, jak na ówczesne czasy łazienkę z wanną oraz natryskiem, a władze chętnie budowały liczne publiczne łaźnie. Współcześnie nikt nie kwestionuje, jak ważne znaczenie dla zdrowia człowieka ma regularna higiena.

Następnie słuchając opowieści prowadzącego lekcję poznawali historię zwykłych czynności domowych jakimi są pranie oraz prasowanie przenosząc się w odległe czasy, kiedy w domach nie było jeszcze prądu, a tym bardziej pralek automatycznych. W dawnych czasach praniem, podobnie do obecnych, zajmowały się kobiety. Opowiadając o praniu Michał Stołpiec pokazywał uczestnikom lekcji przedmioty służące tej zwykłej czynności, w tym tarę. Biorący udział w warsztatach mydlarskich poznając tajniki prania na tarze dowiedzieli się, że do prania dawniej używano szarego mydła, którego kawałki jeden z nich mógł samodzielnie zetrzeć przy użyciu tarki. Wszyscy chętni aktywnie i z dużym zaangażowaniem prali ręcznik na tarze poznając poprawną technikę prania przy jej użyciu. Kolejną zwyczajną czynnością jest prasowane. Uczestnicy lekcji muzealnej zobaczyli prezentowane przez prowadzącego lekcję muzealną różne akcesoria służące dawniej tej czynności w tym maglownice do prasowania (dużą i mniejszą) oraz kilka rodzajów żelazek wykorzystywanych na przestrzeni lat przy wykonywaniu tej czynności. Wśród muzealnych eksponatów Michał Stołpiec zademonstrował m.in żelazko na duszę, żelazko na węgiel, żelazko na wodę oraz żelazko z porcelany na gorącą wodę, które wykorzystywano do prasowania np. kołnierzy i mankietów koszul.

Na zakończenie lekcji muzealnej „Pranie, prasowanie i higiena dawniej” wszyscy drugoklasiści otrzymali od Joanny Stołpiec swoje zapachowe mydełka glicerynowe w wybranym przez siebie kolorze i zapachu oraz zapakowali je do woreczków foliowych. Swoje glicerynowe mydełka z dumą prezentowali na wspólnym, pamiątkowych zdjęciu klasowym. Przed zejściem do holu pożegnali się z Michałem Stołpiec, a wychodząc z gościnnych murów Muzeum Tkactwa pożegnali się z prowadzącą warsztaty mydlarskie Joanną Stolpiec dziękując jej za mile spędzony czas i pomoc przy tworzeniu unikalnej pamiątki z lekcji muzealnej umawiając się na kolejną lekcję muzealną, w trakcie której poznają historię oświetlenia. Po opuszczeniu Muzeum Tkactwa, zadowoleni i pełni niezapomnianych wrażeń, ze swoimi kolorowymi glicerynowymi mydełkami, powrócili do swojej szkoły.

Opiekunami uczestników lekcji muzealnej byli Małgorzata Pawlikowska – wychowawczyni klasy, Ewa Nowak – nauczyciel współorganizujący oraz Jerzy Rubach – Nauczyciel Kraju Ojczystego i Honorowy Członek PTSM.