Poznawali historię i zabytki tkaczy chełmskich

W dniu 21 listopada 2015 r. członkowie dwóch Szkolnych Kół Historycznych z kamiennogórskich szkół podstawowych wybrali się na wycieczkę historyczną do Chełmska Śląskiego kontynuując poznawanie historii tkactwa i włókiennictwa na Ziemi Kamiennogórskiej. Cykl ten współorganizowany jest przez Zarząd Oddziału Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych, Muzeum Tkactwa oraz ?Projekt Arado ? zaginione laboratorium Hitlera? przy wsparciu finansowym Gminy Miejskiej Kamienna Góra.

Młodzi miłośnicy historii regionu kamiennogórskiego po dojeździe do Lubawki pierwsze swoje kroki skierowali do zespołu drewnianych podcieniowych domów tkaczy tzw. ?Dwunastu Apostołów? zbudowanych w 1707 r. przez cystersów z Krzeszowa dla tkaczy płótna sprowadzonych z Czech. W jednym z nich znajduje się Izba Tkacka Stowarzyszenia na Rzecz Rozwoju Chełmska Śląskiego, w której spotkali się z panią Teresą Sobalą, która podczas interesującej prelekcji zapoznała ich z dziejami tkactwa ludowego w Chełmsko Śląskim oraz przeznaczeniem poszczególnych pomieszczeń domu tkacza, które były szczegółowo zaprojektowane przez cystersów. Młodzi kamiennogórzanie dowiedzieli się, że pierwotnie wybudowano 17 domów tkaczy, gdyż oprócz jedenastu domów ?Dwunastu Apostołów? powstały także domy tzw. Czterech Ewangelistów (Marek, Jan, Łukasz i Mateusz),  Dom bez podcieni oraz ?12 Apostoł ? Judasz?. Domy wybudowano nad potokiem (w wodzie moczono płótno) na południowym zboczu gór, gdzie intensywne słońce wybielało płótno, a rosnące w okolicy drzewa dawało drewno, które po odpowiednim spalaniu dawało produkt potrzebny do bielenia tkanin (tzw. potaż), a len przechowywano na strychach pod strzelistymi dachami. Ponadto dowiedzieli się m. in. dlaczego warto nosić ubrania z tkanin naturalnych (wymieniali ich nazwy), a także jakich produktów używano w procesie barwienia lnu. Ziemia Kamiennogórska w tamtych czasach słynęła z uprawy lnu oraz wyrobów tkackich, a tradycje tkackie i włókiennicze dzięki którym słynął nasz region podtrzymuje kamiennogórski ?Świat Lnu? działający na ul. Nadrzecznej.

Następnie uczestnicy wycieczki historycznej odwiedzili Lnianą Chatę i Kawiarnię ?U Apostoła?, której gospodarz Adam Antas ,ubrany w lniany, w ciekawej formie przybliżył im historię Chełmska Śląskiego, przez długie wieki zwanego Schömbergiem Pewnym jest, że Chełmsko Śląskie już jako miasto istniało w 1289 r, a od 1343 r. było wchodziło w skład dóbr zakonu cystersów z Krzeszowa. Ponadto w przydomowym ogrodzie zobaczyli oryginalny słup graniczny cystersów krzeszowskich, a w pomieszczeniu piwnicznym poszukiwali ?ukrywającego się krokodyla?. Opowiadając o Chełmsku Śląskim pan Adam Antas ilustrował ją bogatą kolekcją starych zdjęć, natomiast młodzi turyści mogli skosztować ?Bomby Apostoła? ? ciastka w kształcie domu tkaczy oraz kupić sobie pamiątkę z Chełmska Śląskiego. Spotkanie zakończyło się wspólnym zdjęciem na tle domków tkaczy oraz  umówieniem się na przyszły rok z konsumpcją ?Bomby Apostoła?. 

Na zakończenie pierwszej wizyty w Chełmsku Śląskim młodzi miłośnicy historii Ziemi Kamiennogórskiej udali się do kościoła pw. Św. rodziny, gdzie spotkali się z proboszczem ks. mgr Stanisławem Kowalskim, który zapoznał ich z jego historią związaną do 1810 r. z krzeszowskimi cystersami.  Pierwotny kościół pw. św. Józefa był wzmiankowany już w 1343 r. W latach 1670 - 1680 został zastąpiony nowym, a inicjatorem jego budowy był ówczesny opat krzeszowski Bernard Rosa. W latach 1690 - 1691 powstała kościelna wieża.  Ze skromnymi elewacjami  Ponadto kontrastuje wnętrze o bogatszej architekturze oraz dekoracji stiukowej na sklepieniach i w podłuczach arkad. Zachowało się bogate barokowo-rokokowe wyposażenie. Ołtarz główny z lat 1712?1713 wykonał rzeźbiarz z wrocławskiego warsztatu Christopha Königera (tabernakulum ? Joseph Anton Lachel w 1771 r.), a obraz Świętej Rodziny do niego ? prawdopodobnie Felix Anton Scheffler. Ambonę wyrzeźbił w 1686 r. Georg Schrötter: kosz ozdobił popiersiem św. Bernarda, a baldachim figurami św. św. Piotra i Pawła oraz Chrystusa. Wśród autorów innych obrazów, które możemy zobaczyć w kościele należy wymienić Petera Brandla oraz Georga Wilhelma Neunhertza, których obrazy zdobią Zespół Opactwa Cystersów w Krzeszowie. Ponadto młodzi kamiennogórzanie zostali zaproszeni przez proboszcza do wejścia na wieżę kościelną.

Ponadto podczas pobytu w Chełmsku Śląskim kilkoro młodych uczestników wycieczki wypełniających normę na poszczególne stopnie odznaki Turysta Przyrodnik poznawało pomniki przyrody ożywionej, W Chełmsku Śląskim zobaczyli lipę drobnolistną rosnącą przy ul. Ogrodowej 14 oraz okazały kasztanowiec biały przy ulicy Sądeckiej 26 (drzewo nie jest jednak oznaczone tabliczką z napisem ?Pomnik Przyrody?).  Natomiast na cmentarzu zobaczyli pień, będący pozostałością po pomnikowej sośnie wejmutce, która wskutek wichury została złamana, a następnie za zgodą Urzędu Gminy Lubawka wycięta w 2012 roku. Dlaczego sosna wejmutka nadal istnieje w aktualnym rejestrze pomników przyrody Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska we Wrocławiu, a powinna być wyrejestrowane tuż po uprawomocnieniu się uchwały Rady Gminy o zniesieniu formy ochrony przyrody z pomnika przyrody?

Wizyta w Chełmsku Śląskim, wsi z długą miejską przeszłością, która po II wojnie światowej utraciła prawa miejskie pozostawiła na uczestników wycieczki duże wrażenie oraz przekonanie, że warto tu powrócić w następnym roku, gdy będą  poznawać dzieje zakonu cystersów z Krzeszowa.

Już wyjeżdżając z gościnnego Chełmska Śląskiego, zza szyb autokaru zobaczyli, przy ul. Kamiennogórskiej 21, jedyny dom z tzw. ?Siedmiu Braci? pozostały w nienaruszonym stanie. Dawny zespół siedmiu domów zbudowano w 1763 roku. Podobnie jak ?12 Apostołów? został wzniesiony dla rzemieślników z tym, że w nich mieszkali i pracowali tkacze adamaszku sprowadzeni tutaj z Bawarii. Były to domy częściowo murowane parterowe, szczytowe, z podcieniami i wysokim dachem. Niestety, sześć pozostałych domów tkaczy adamaszku po 1945 r  uległy zniszczeniu.

Opiekunami młodzieży byli: Małgorzata Rusnarczyk - opiekun koła historycznego przy SP nr 2, Ewelina Wielocha ? opiekun koła historycznego przy SP nr 1, Elżbieta Rosłon ? rodzic oraz Jerzy Rubach ? Instruktor Krajoznawstwa Regionu PTTK.