Poznawali historię górnictwa kamiennego w Wałbrzychu.

W dniu 28 października 2024 roku uczniowie klasy IV a oraz klasy IV b ze Szkoły Podstawowej nr 2 w Kamiennej Górze, członkowie Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych, wybrali się na edukacyjną wycieczkę do Centrum Nauki i Sztuki „Stara Kopalnia” w Wałbrzychu biorąc jednocześnie udział w tegorocznym „Cyklu wycieczek edukacyjnych do centrów edukacji oraz wycieczek popularnych rozwijających zainteresowania krajoznawczo-przyrodnicze młodych mieszkańców Kamiennej Góry”, który organizowany jest dla nich przez Zarząd Oddziału Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych w Kamiennej Górze przy wsparciu finansowym Gminy Miejskiej Kamienna Góra.

Po przyjeździe autokarem PKS Kamienna Góra na parking Centrum Nauki i Sztuki „Stara Kopalni” w Wałbrzychu skierowali się do kawiarni „Sztygarówka”, gdzie mogli odpocząć oraz zjeść drugie śniadanie. Tam też spotkali się z przewodnikiem Jakubem Hayatlim oraz animatorką Centrum Ceramiki Unikatowej, Oleną Suriną, którzy zaprosili młodych kamiennogórzan w zespołach klasowych na przygotowane dla nich ciekawe zajęcia edukacyjne.

Jako pierwsi na zwiedzanie wchodzącego w skład Centrum Nauki i Sztuki Muzeum Przemysłu i Techniki, a założonego w 1999 roku z przewodnikiem Jakubem Hayatlim wyruszyli „młodzi kamiennogórscy adepci górnictwa kamiennego” z klasy IV a. Zwiedzanie kompleksu po byłej największej wałbrzyskiej Kopalni Węgla Kamiennego „Julia”, który obejmuje najstarszy i największy zachowany zespół górniczych budowli przemysłowych pochodzących z przełomu XIX i XX wieku w Wałbrzychu rozpoczęli od poznania budynku łaźni wybudowanego w 1915 r. Zwiedzane przez nich wystawy prezentowały dzień pracy górnika oraz specyfikę pracy w kopalni. Na parterze zatrzymali się przy figurze górnika przy tzw. „markowni”, gdzie każdy górnik rozpoczynający swoją „szychtę” pobierał górniczą markę z numerem identyfikacyjnym, które w zależności od zmiany miały kształt koła, kwadratu lub trójkąta. Natomiast po zakończeniu swojej zmiany odwieszał ją na stałe miejsce. W kolejnej sali wystawowej Łaźni łańcuszkowej zobaczyli wiszące pod sufitem górnicze stroje robocze w tym: buty, spodnie drelichowe, koszule, kurtki, rękawice drelichowe, opatrunki i kask górniczy, a na ścianach wisiały zdjęcia dawnej „szatni łańcuszkowej”.

W następnej sali Lampowni zobaczyli makietę „Lisiej Sztolni”, otwartej w 1794r. w rejonie Lisiego Wzgórza. Sztolnia udostępniała 19 pokładów węgla należących wówczas do trzech kopalń: „Fuchs”(niem. „Lis”), „Emilie” i „Luise Charlotte”. Wydobycie węgla prowadzone było metodą odkrywkową , Sztolnia przystosowana była do spławu węgla łodziami. Nazwa kopalni wielokrotnie się zmieniała, w 1945 r. nosiła miano „Julii”, w latach 1946 – 1949 „Biały Kamień”, by w roku 1950 stać się kopalnią „Thorez” (po Maurycym Thorezie, francuskim polityku i premierze Francji w latach 1946 – 47). W 1993 r. na trzy ostatnie lata działalności wydobywczej powrócono do imienia „Julia”. Wielkie wrażenie zrobiła na nich ekspozycja prezentująca elementy kartografii i miernictwa górniczego, przedmioty z zakresu ratownictwa górniczego, tradycji górniczych (mundury górnicze, czako i marki górnicze, dyspozytorka, aparaty ucieczkowe i lampy górnicze - drobne urządzenia stosowane w pracy na kopalni), a także pamiątki związane z obchodami „Barbórki” – święta górników: (zaproszenia, ceramiczne kufle, drewniane dyby), o których opowiadał przewodnik. Mundur galowy górnika ma 29 guzików, a czako z pióropuszem określało jego rangę, gdyż czako z czarnym pióropuszem nosili górnicy dołowi, czako z białym pióropuszem nadzór kopalni (sztygar), czako z czerwonym pióropuszem członkowie orkiestry górniczej, czako z biało-czerwonym pióropuszem dyrygent orkiestry. Natomiast dyrektor generalny kopalni miał czako z zielonym pióropuszem.

W tzw. łączniku pomiędzy kolejnymi pomieszczeniami zobaczyli m. in. wyposażenie górniczych ratowników i dawne zdjęcia kopalni „Julia”. Z sali ze starymi zdjęciami ilustrującymi trudy pracy górników dołowych, w kolejnej sali wystawowej zobaczyli również windy zwożące górników do pracy pod ziemię. Do jednej windy wchodziło 60 górników (4 klatki po 15 osób) oraz usłyszeli jeden z sygnałów wykonawczych. Kontynuując zwiedzanie ekspozycji muzealnej udali się do pomieszczenia, w którym znajdowały się wielkogabarytowe maszyny i urządzenia transportu kopalnianego.

Kolejnym zwiedzanym przez nich pokopalnianym obiektem była maszynownia szybu „Julia”, w której znajdowały się elektryczna maszyna wyciągowa szybu Julia-Zachód dla przewozu ludzi oraz urobku, a także przetwornica maszyny wyciągowej przeznaczonej do przetwarzania prądu zmiennego na prąd stały, niezbędny do zasilania silnika prądu stałego maszyny wyciągowej Julia-Wschód. Urządzenia pochodzące z 1911 r. były eksploatowane do 1996 r., tj. do zakończenia wydobycia węgla w kopalni „Julia”.

Po zwiedzeniu maszynowni szybu „Julia” ruszyli na poznawczy spacer podziemną trasą turystyczną. Spacerując podziemnym chodnikiem widzieli zamontowane liczne czujniki gazu oraz aparaty telefoniczne, służące bezpiecznej pracy górników, a także różnorodne urządzenia i narzędzia wykorzystywane w trakcie „szychty” przez górników dołowych. Mogli też potrzymać jeden z prezentowanych przez przewodnika młotów udarowych. Słuchając jego opowieści o trudnej górniczej pracy mogli zaobserwować na podziemnych ekspozycjach górnika strzałowego, „fedrujących” górników, mierniczych czy ratownika górniczego. Ponadto dowiedzieli się jaką rolę w kopalni pełniły szczury i kanarki oraz kim była tajemnicza postać Skarbnika?

Na zakończenie bardzo udanego pobytu w „Starej Kopalni” spacerując za przewodnikiem dotarli do wieży widokowej wybudowanej na miejscu dawnej chłodni kominowej. Na tarasy wieży mogli dojść schodami lub dojechać windą. Z tarasów wieży widokowej podziwiali pokopalniany krajobraz z wieżami wyciągowymi szybów „Julia” oraz „Sobótka” oraz zrobili sobie wspólne zdjęcie z Jakubem Hayatlim z wieżami szybów „Julia’ i Sobótka oraz Lisim Wzgórzem w tle.

W tym samym czasie ich koleżanki i koledzy z klasy IV b wraz z animatorką Centrum Ceramiki Unikatowej Oleną Suriną udali się na ciekawe i inspirujące warsztaty zdobnicze. Warsztaty rozpoczęły się od zapoznania młodych adeptów sztuki ceramicznej z wystawami znajdującymi się w pracowni Centrum Ceramiki Unikatowej. Słuchając opowiadania prowadzącej warsztaty zdobnicze poznali różnorodne techniki zdobnicze używane w tworzeniu ceramiki użytkowej oraz unikatowej, oglądając prezentowane formy oraz wyroby ceramiczne, m.in. po wypaleniu biskwitowym (850ºC) i po procesie jego szkliwienia (1250ºC).

Po zajęciu swoich miejsc przy stołach Olena Surina zapoznała ich z jedną z technik zdobienia porcelany – kalkomanią. Do dyspozycji „kamiennogórskich ceramików” były przygotowane porcelanowe talerze oraz kalki w pięciu kolorach (czarnym, czerwonym, niebieskim, zielonym i żółtym), nożyczki i ołówek, a prowadząca warsztaty zdobnicze zaprezentowała im metody stosowane w technice kalkomanii oraz pokazała przykładowe talerze z różnymi grafikami wykonanymi w technice, która była przedmiotem ich warsztatów. Uważnie słuchając prowadzącej warsztaty zdobnicze i korzystając z cennych uwag i pomocy drugiej ceramiczki – Karoliny Wieleżyńskiej rozpoczęli od zaprojektowania swojej grafiki, a następnie korzystając z ołówka, nożyczek i kolorowych kalek wytrwale tworzyli własne unikatowe kompozycje na porcelanowych talerzach, które po wypaleniu będą miały dla nich nie tylko wartość pamiątkarską, ale także użytkową, gdyż będą mogli z niego skorzystać w trakcie jedzenia np. śniadania.

Jak zwykle w tego typu zajęciach edukacyjnych nastąpiła tradycyjna zamiana ról i niedawni „ceramicy” żwawo wyruszyli z Jakubem Hayatlim na zwiedzanie muzealnych i podziemnych wystaw z pamiątkami po dawnej Kopalni Węgla Kamiennego „Julia”, a Ci którzy poznali historię „Julii” wytrwale, pod czujnym okiem wykwalifikowanych ceramiczek poznawali jedną z technik zdobniczych – kalkomanię – tworząc unikatowe kompozycje na swoich porcelanowych talerzach.

Na zakończenie udanego pobytu w „Starej Kopalni” w Wałbrzychu obie klasy wraz z przewodnikiem spotkały się przy figurze św. Barbary – patronki górników, przy której zrobili sobie wspólne, pamiątkowe zdjęcie z JAKUBEM HAYATLIM z wieżą szybu „Julia” w tle. Po podziękowaniu przewodnikowi za cenne, nowe informacje o historii górnictwa kamiennego w Wałbrzychu i pożegnaniu się z nim żwawo udali się na parking, oglądając mijane po drodze eksponaty wystawy plenerowej: elementy zabytkowych maszyn górniczych, z którego oczekującym na nich autokarem PKS Kamienna Góra pełni niezapomnianych wrażeń ze zwiedzania ciekawej ekspozycji muzealnej oraz inspirujących warsztatów zdobniczych – kalkomania w radosnych nastrojach powrócili do Kamiennej Góry.

Opiekunami młodych uczestników ciekawej wycieczki edukacyjnej do „Starej Kopalni” byli Elżbieta Fijał i Małgorzata Rusnarczyk – wychowawczynie klas oraz Jerzy Rubach – Nauczyciel Kraju Ojczystego i Honorowy Członek PTSM.

Autorzy zdjęć: Małgorzata Rusnarczyk, Jerzy Rubach