Pierwsza szychta Fuksów i warsztaty zdobnicze kamiennogórskich gwarków.

W dniu 25 października 2024 roku uczniowie dwóch klas II a i II d ze Szkoły Podstawowej nr 1 w Kamiennej Górze, członkowie Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych, wybrali się na ciekawe zajęcia edukacyjne do Centrum Nauki i Sztuki „Stara Kopalnia” w Wałbrzychu. Drugoklasiści aktywnie kontynuują uczestnictwo w tegorocznym „Cyklu imprez turystyczno-krajoznawczych dla dzieci i młodzieży szkolnej z terenu Gminy Miejskiej Kamienna Góra” organizowanym dla nich przez Zarząd Oddziału Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych w Kamiennej Górze przy wsparciu finansowym Gminy Miejskiej Kamienna Góra.

Po przyjeździe autokarem PKS Kamienna Góra do Starej Kopalni udali się do „Sztygarówki”, gdzie mogli odpocząć po podróży oraz zjeść drugie śniadanie. W niej młodzi gwarkowie z klasy II a spotkali się z Jakubem Hayatlim - edukatorem „Starej Kopalni”, który zaprosił kamiennogórskich adeptów górnictwa kamiennego z klasy II a na zajęcia edukacyjne „Szychta Fuksów – pierwsza zmiana młodych górników”.

W pierwszej części zajęć edukacyjnych Jakub Hayatli zaprosił swoich gwarków do zwiedzanie części wystawowej Muzeum Przemysłu i Techniki obejmujący najstarszy i największy zachowany zespół górniczych budowli przemysłowych pochodzących z przełomu XIX i XX wieku. Zwiedzane przez nich wystawy prezentowały dzień pracy górnika oraz specyfikę pracy w kopalni. Już w pierwszym pomieszczeniu dowiedzieli się, że praca w kopalni należała do bardzo trudnych, a każdy górnik rozpoczynający swoją „szychtę” pobierał górniczą markę, które w zależności od zmiany miały kształt koła (zmiana poranna), kwadratu (zmiana popołudniowa) lub trójkąta (zmiana nocna). Przed wejściem do kolejnej sali wystawowej – łaźni łańcuszkowej – zatrzymali się w miejscu, gdzie górnicy zapalić swojego ostatniego papierosa przed czekającą ich 8-mio godzinną szychtą.

Po dojściu do łaźni łańcuszkowej mogli poznali elementy roboczego stroju górnika pracującego pod ziemią: buty, spodnie drelichowe, koszule, kurtki, rękawice drelichowe oraz najważniejsze hełmy górnicze. Każdy górnik miał swoje ubranie zawieszone pod sufitem na łańcuszku ze swoim osobistym numerem marki górniczej. Ponadto zobaczyli zdjęcia przedstawiające dawną łaźnię łańcuszkową i rozwiązali pierwszy z rebusów. Stąd przewodnik zaprosił ich do Lampowni, gdzie zobaczyli makietę „Lisiej sztolni” z wodnym transportem urobku, którą otwarto w 1794 r. W Lampowni zobaczyli także ważne elementy wyposażenia górnika – aparaty ucieczkowe, lampy górnicze, galowe mundury górnicze, a po przeliczeniu guzików w mundurze dowiedzieli się ile lat żyła patronka górników – św. Barbara. Ponadto zobaczyli różne pamiątki związane z górniczym świętem „Barbórką”- różne kufle, dyby, górnicze czako z kolorowymi pióropuszami, czy górnicze sztandary.

W kolejnych pomieszczeniach zobaczyli na ścianach liczne fotografie ilustrujące ciężką pracę górników w podziemnych sztolniach. Następnie uczestnicy wycieczki zobaczyli windy (4 klatki po 15 górników) zwożące górników do pracy pod ziemię oraz usłyszeli zaprezentowany przez przewodnika jeden z sześciu sygnałów wykonawczych oraz zwiedzili maszynownię szybu „Sobótka”.

Na zakończenie „Szychty Fuksów – pierwszej zmiany młodych gwarków” ruszyli na spacer podziemną trasą turystyczną. Poznali tradycyjne pozdrowienie górników „Szczęść Boże", a także dowiedzieli się czym dla górników była „sercówa” oraz mogli przez chwilę potrzymać 12-kilogramowy młot pneumatyczny. Spacerując podziemnymi chodnikami i słuchając opowieści przewodnika o trudnej górniczej pracy mogli poznać na podziemnych ekspozycjach m.in. górniczego „skarbnika”, pracujących górników oraz ratownika górniczego pracującego w miejscu wybuchu metanu - gazu, który wraz z dwutlenkiem węgla był bardzo groźny dla górników dołowych.

Wiele radości sprawił im pobyt w sztolni ćwiczebnej, gdzie drugoklasiści z dużym zaangażowaniem mogli wcielić się w rolę prawdziwych górników wykonując lekkie prace górnicze: ładując „sercową” węgiel do „wagoników”, a po przetransportowaniu ich w nowe miejsce wysypywali swój „górniczy urobek” na wyznaczone przez przewodnika miejsce. W trakcie zwiedzania ekspozycji muzealnej w budynku łaźni i lampowni oraz spacerując pokopalnianymi chodnikami rozwiązywali liczne zagadki oraz rebusy poszerzające ich wiedzę oraz słownictwo górnicze. Słuchając przewodnika dowiedzieli się, że dwutlenek węgla oraz metan to gazy, które były groźne dla górników dołowych oraz poznali jaką rolę w kopalni pełniły konie, szczury oraz kanarki. Ponadto usłyszeli o Skarbniku – postaci szczególnie ważnej dla górników. Na ścianach podziemnych chodników widzieli zamontowane liczne czujniki gazu oraz aparaty telefoniczne, służące bezpiecznej pracy górników, a w „podziemnych gablotach” różnorodne urządzenia oraz narzędzia wykorzystywane w trakcie „szychty” przez górników dołowych, w tym m.in. ciężki młot pneumatyczny.

W tym samym czasie ich koleżanki i koledzy z klasy II d ze „Sztygarówki” udali się do Centrum Ceramiki Unikatowej na warsztaty zdobnicze. Tam powitała ich edukator Daria Kowalewska, która poprowadziła przygotowane dla nich warsztaty zdobnicze. Słuchając opowiadania prowadzącej warsztaty zdobnicze usłyszeli o nieistniejącym już Zakładzie Porcelany Stołowej „Krzysztof”, z którego pochodziły kubki, które przyszło im malować farbkami na zimno – swoich własnych, unikalnych pamiątek z pierwszego pobytu w Centrum Ceramiki Unikatowej.

Przed przystąpienie do malowania kubków zostali zapoznani przez Darię Kowalewską z różnorodnymi technikami zdobniczymi używanymi w tworzeniu własnej „ceramicznej pamiątki”, które mieli jeszcze przy użyciu piekarnika wypalić przez 20-30 minut w temperaturze 150°C, aby ich kubki oprócz wartości unikatowej pamiątki mogły pełnić rolę użytkową np. podczas picia z nich herbaty. Do ich dyspozycji na stołach były przygotowane zimne farby, pędzelki oraz porcelanowe kubki. Przystępując do samodzielnego ich zdobienia, każdy z uczestników warsztatów wymyślił swój własny projekt pomalowania kubka, który następnie z dużym zaangażowaniem, wytrwałością i starannością praktycznie zamieniali na swoją własną unikalną pamiątkę po inspirujących warsztatach zdobniczych w Centrum Ceramiki Unikatowej w Starej Kopalni.

Unikalnej urody pomalowane przez nich porcelanowe kubki pozostawili jeszcze w Centrum Ceramiki Unikatowej do wyschnięcia i udali się do kawiarni „Sztygarówka”, gdzie mogli zjeść własne drugie śniadanie lub zdecydować się na słodki poczęstunek zakupiony z bufecie, a także dokonać drobnych zakupów pamiątkarskich.

Następnie uczestnicy ciekawej wycieczki do „Starej Kopalni” w Wałbrzychu zamienili się zajęciami edukacyjnymi i niedawni młodzi gwarkowie żwawo udali się do Centrum Ceramiki Unikatowej by pod opieką ceramiczek – Darii Kowalewskiej i Karoliny Wieleżyńskiej z radością i dużym zaangażowaniem pomalować według własnego pomysłu i wyobraźni porcelanowe kubki – ich unikatowe wycieczkowe pamiątki, a niedawni ceramicy udali się pod opieką górniczego edukatora Halszki Lisińskiej przygotowane dla nich zajęcia edukacyjne „Szychta Fuksów – pierwsza zmiana młodych gwarków”, w trakcie których poznawali dzień pracy górników oraz w sztolni ćwiczebnej chętnie uczestniczyli w drobnych, podziemnych górniczych pracach.

Na zakończenie obie kamiennogórskie ekipy młodych gwarków ponownie spotkały się w „Sztygarówce”, gdzie mogli odpocząć po „trudach górniczego fedrunku” na ostatnich zakupach słodkiego „co nie co” oraz pamiątkarskich, a po zrobieniu sobie grupowego zdjęcia przez „kamiennogórskich gwarków” żwawo udali się do Centrum Ceramiki Unikatowej, gdzie odebrali swoje, własnoręcznie ozdobione kubki porcelanowe oraz przypomnieniu instrukcji dalszego ich „wypalania” w domowych piekarnikach (20-30 min. W 150°C) udali się do oczekującego na nich autokaru PKS Kamienna Góra, którym bardzo zadowoleni oraz pełni niezapomnianych wrażeń z udanej wycieczki do Starej Kopalni w Wałbrzychu, w wesołych nastrojach powrócili do swoich rodzinnych domów.

Opiekę nad uczestnikami wycieczki – kamiennogórskimi gwarkami - sprawowali Barbara Hnisdiłów i Janina Żuchewicz - wychowawczynie klas, Monika Gozdur – nauczyciel, Andrzej Sawa - rodzic oraz Jerzy Rubach – Nauczyciel Kraju Ojczystego i Honorowy Członek PTSM.

Autorzy zdjęć: Jerzy Rubach, Andrzej Sawa