O zwyczajach i tradycjach Świąt Wielkanocnych w Muzeum Tkactwa

W dniu 16 kwietnia 2025 roku na ostatnią, wielkanocną lekcję muzealną w Muzeum Tkactwa wybrali się uczniowie klasy IV a ze Szkoły Podstawowej nr 2 w Kamiennej Górze, członkowie Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych. Czwartoklasiści kontynuowali swój udział w tegorocznym „Cyklu wycieczek edukacyjnych do centrów edukacji oraz wycieczek popularnych rozwijających zainteresowania krajoznawczo-przyrodnicze młodych mieszkańców Kamiennej Góry”, który organizowany jest dla nich przez Zarząd Oddziału Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych w Kamiennej Górze przy wsparciu finansowym Gminy Miejskiej Kamienna Góra.

Po przyjściu do Muzeum Tkactwa, w jego holu, spotkali się z Robertem Główczykiem, który zaprosił ich do jednego z pomieszczeń muzealnych na II piętrze, gdzie ich oczom ukazała się wspaniała świąteczna dekoracja, w tym m. in. wielkanocny stół z wypełnionym koszykiem, różnorodnymi jajkami, bukszpanem, przy którym stały wielkanocne palmy.

Uważnie słuchając prowadzącego wielkanocną lekcję muzealną dowiedzieli się, że lekcja odbyła się w Wielkim Tygodniu. W trakcie swobodnej rozmowy z Robertem Główczykiem dowiedzieli się, że Wielkanoc jest świętem ruchomym obchodzonym w pierwszą niedzielę przypadającą po pierwszej wiosennej pełni księżyca. Słuchając opowiadania prowadzącego lekcję muzealną o tradycjach wielkanocnych usłyszeli, że Środa Popielcowa - dzień, w którym kapłani posypują głowy wiernych popiołem (z palm wykonanych na poprzednią Niedzielę Palmową), rozpoczęła 40-dniowy okres Wielkiego Postu, w trakcie którego chrześcijanie przygotowują się duchowo do obchodów Świąt Wielkanocnych, a czwartoklasiści wypowiadali się nt. własnych wielkopostnych postanowień. Wiele, nieskrywanej radości sprawił im dawny zwyczaj dający możliwość w połowie postu (tzw. hałaśliwe półpoście) pohałasowania kołatkami, które zademonstrował im muzealny edukator, a „klasowi wybrańcy” z wielką radością hałasowali nimi, a także o robieniu, w półpościu, innym psikusów.

Bardzo ciekawą tradycją wielkanocną jest Niedziela Palmowa, która rozpoczyna Wielki Tydzień, a obchodzona jest na pamiątkę przybycia Jezusa do Jerozolimy, którego wierni witali gałązkami palm. We mszach świętych Niedzieli Palmowej ze swoimi małymi palmami uczestniczyła część z nich, gdyż w tym dniu w kościołach święci się palmy wielkanocne – symbol odradzającego się życia. Usłyszeli także o zwyczaju zjadania wierzbowych kotków z gałązek, z których wykonana jest wielkanocna palma. Ponadto w licznych miejscowościach, w tym w pobliskim Chełmsku Śląskim, odbywają się w kościołach konkursy palm wielkanocnych.

Słuchając uważnie Roberta Główczyka dowiedzieli się, że w Wielki Czwartek w kościołach odprawiana jest wieczorna Msza Wieczerzy Pańskiej rozpoczynając Tridum Paschalne oraz usłyszeli, że Wielki Piątek to dzień upamiętniający śmierć Jezusa Chrystusa na krzyżu, a czwartoklasiści zobaczyli kilka muzealnych eksponatów, w tym jeden w butelce, przedstawiających ukrzyżowanie Jezusa Chrystusa oraz pietę – przedstawienie Matki Boskiej trzymającej na kolanach martwego Jezusa Chrystusa, które były także poszukiwane przez nich w różnych miejscach „wielkanocnej salki”.

Z kolei Wielka Sobota to zwyczaj święcenia wielkanocnego koszyczka, który przygotowywali także w trakcie muzealnej lekcji kładąc do niego pokarmy przeznaczane do święcenia, wśród których były: jajko, baranek cukrowy, chleb, babka wielkanocna, sól, chrzan, wędlina, a także czekoladowe zajączek i jajeczko – nowa wielkanocna tradycja, która dotarła do nas z Niemiec oraz mazurek, a prowadzący lekcję muzealną opowiadał im o znaczeniu poszczególnych potraw, które święcimy w Wielką Sobotę, a spożywamy w Niedzielę – pierwszy dzień Świąt Wielkanocnych.

Ze Świętami Wielkanocnymi związany jest zwyczaj zdobienie jajek - symbolu nowego życia, odrodzenia i zmartwychwstania, który angażuje wszystkich członków rodziny, w tym także uczestników lekcji muzealnej. Oprócz jaj kurzych uczniowie zobaczyli m. in. jajka przepiórki, perliczki, kaczki oraz strusia. Dowiedzieli się także, że w zależności od techniki ich zdobienia powstają np. pisanki, kraszanki, drapanki, czy naklejanki oraz usłyszeli o naturalnych sposobach barwienia jajek.

Rozmawiając o wielkopostnych potrawach usłyszeli, że jednym z nich jest postny żur na zakwasie, który można zrobić używając m.in. wody, mąki żytniej oraz skórki chleba. Z dwóch pierwszych składników ich przedstawiciele przygotowali zakwas na wielkanocny żur.

Z kolei bardzo wesołym i radosnym dniem jest Lany Poniedziałek zwany inaczej „śmigusem-dyngusem”. Dawniej były to dwa osobne obrządki, które z czasem połączyły się w jedno tradycyjne wzajemne oblewanie się wodą. Śmigus polegał na okładaniu witkami wierzby dziewcząt przez chłopców, a dyngus na ich oblewaniu wodą. Na zakończeniu tej części wielkanocnej lekcji muzealnej zobaczyli wielkanocne zajączki na półmisku oraz wierzbowe gałązki w wazonie, które były ozdobione m. in kolorowymi jajeczkami. Chcąc na dłużej zachować wielkanocną scenerię zrobili w niej wspólne, klasowe zdjęcie z ROBERTEM GŁÓWCZYKIEM oraz swoją wychowawczynią.

Następnie przenieśli się do drugiego budynku. W „wielkanocnej pracowni plastycznej” uczestniczyli w inspirujących oraz angażujących ich zajęciach, których głównym celem było samodzielne przygotowanie wielkanocnego jajka z podstawką. Do tego celu wykorzystali drewniane modele jajeczek z podstawką oraz różnokolorowe flamastry znajdujące się na stołach, które będą dla nich pamiątką z ciekawej, świątecznej lekcji muzealnej.

Po zakończeniu warsztatów plastycznych podziękowali za niezwykłą wielkanocną lekcję i inspirujące warsztaty plastyczne oraz bardzo mile spędzony czas wzajemnie życząc sobie Wesołych Świąt Wielkanocnych. Po pożegnaniu się z Robertem Główczykiem, opuścili gościnne mury Muzeum Tkactwa wracając w wesołych, świątecznych nastrojach, ze swoimi wielkanocnymi ozdobami, do swojej szkoły.

Opiekę nad uczestnikami lekcji muzealnej sprawowali Małgorzata Rusnarczyk – wychowawczyni klasy oraz Jerzy Rubach – Nauczyciel Kraju Ojczystego i Honorowy Członek PTSM.