O zwyczajach i tradycjach Świąt Wielkanocnych w Muzeum Tkactwa

W dniu 10 kwietnia 2025 roku uczniowie klasy I b ze Szkoły Podstawowej nr 1 w Kamiennej Górze, członkowie Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych, wybrali się na ciekawą lekcję muzealną pt. „Tradycje i zwyczaje Świąt Wielkanocnych” w Muzeum Tkactwa w Kamiennej Górze. Trzecioklasiści zainaugurowali swój udział w „Cyklu imprez turystyczno-krajoznawczych dla dzieci i młodzieży szkolnej z terenu powiatu kamiennogórskiego”, który organizowany jest przez Zarząd Oddziału Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych w Kamiennej Górze przy wsparciu finansowym Powiatu Kamiennogórskiego.

Po opuszczeniu szkolnych murów pierwszoklasiści spacerując do Muzeum Tkactwa rozpoczęli także poznawanie Kamiennej Góry – swojej „Małej Ojczyzny”. Dochodząc do ul. Karola Miarki spostrzegli fragment ulicy oznaczony ciemną kostką, która symbolizuje nieistniejące już mury obronne dawnej Kamiennej Góry oraz zobaczyli narożną kamienicę, która w latach 1873-1905 była tymczasową siedzibą władz miejskich. Kontynuując spacer do Muzeum Tkactwa zatrzymali się na chwilę przed kamienicą z tarczą herbową, z której samodzielnie odczytali łacińską sentencję „Ora et labora” czyli „Módl się i pracuj”, a na kamiennogórskim rynku zobaczyli tablicę informującą, że w latach 1564-1873 stał pierwszy ratusz, który symbolizuje prostokąt z ciemnej kostki. Ponadto poznali „Marzyciela” – jednego z ośmiu rycerzy, który leżąc w dłoniach trzyma bukiet kwiatów lnu, z produkcji którego przez wiele lat słynęła Kamienna Góra i jej okolice.

W Muzeum Tkactwa spotkali się z Karoliną Grochowską, która zaprosiła ich do jednego z pomieszczeń muzealnych na II piętrze, gdzie ich oczom ukazała się wspaniała świąteczna dekoracja, w tym m. in. wielkanocny stół z wypełnionym koszykiem, różnorodnymi jajkami, bukszpanem, przy którym stały wielkanocne palmy.

Lekcja muzealna nt. zwyczajów i tradycji wiosennych Świąt Wielkanocnych rozpoczęła się od rozpoznawania przez uczniów, ptaków i kwiatów – zwiastunów wiosny prezentowanych na zdjęciach przez prowadzącą lekcję muzealną oraz zobaczyli wiosenną Marzannę, a następnie ozdobili pasemkami kolorowej bibuły wierzbowe gałązki.

W trakcie swobodnej rozmowy z Karoliną Grochowską dowiedzieli się, że Wielkanoc jest świętem ruchomym obchodzonym w pierwszą niedzielę przypadającą po pierwszej wiosennej pełni księżyca. Słuchając opowiadania prowadzącej lekcję muzealną o tradycjach wielkanocnych dowiedzieli się, że Środa Popielcowa - dzień, w którym kapłani posypują głowy wiernych popiołem rozpoczyna 40-dniowy okres Wielkiego Postu, w trakcie którego chrześcijanie przygotowują się duchowo do obchodów Świąt Wielkanocnych. Rozmawiając o wielkopostnych potrawach usłyszeli, że jednym z nich jest żur na zakwasie, który można zrobić używając wody, mąki żytniej oraz skórki chleba. Z dwóch pierwszych składników kolejni pierwszoklasiści przygotowali zakwas, który prowadząca lekcję postawiła na okiennym parapecie. Wiele radości sprawił im dawny zwyczaj dający możliwość w połowie postu (tzw. hałaśliwe półpoście) pohałasowania kołatkami, które zademonstrowała im muzealna edukator, a kolejni „klasowi wybrańcy” z radością kontynuowali.

Bardzo ciekawą tradycją wielkanocną jest Niedziela Palmowa obchodzona na pamiątkę przybycia Jezusa do Jerozolimy. W tym dniu w kościołach święci się palmy wielkanocne – symbol odradzającego się życia. Usłyszeli także o zwyczaju zjadania wierzbowych kotków z gałązek, z których wykonana jest wielkanocna palma, a jedna z nich została zawieszona nad świętym obrazem jak „drzewiej bywało”. 

Kolejną tradycją Świąt Wielkanocnych jest ozdabianie jajek symbolu nowego życia, odrodzenia i zmartwychwstania, która z reguły angażuje wszystkich członków rodziny, w tym także uczestników lekcji muzealnej. Oprócz jaj kurzych uczniowie zobaczyli m. in. jajka przepiórki, perliczki, kaczki oraz strusia. Dowiedzieli się także, że w zależności od techniki zdobienia powstają np. pisanki, kraszanki, drapanki, czy naklejanki.

Niedziela Palmowa rozpoczyna Wielki Tydzień. Słuchając uważnie Karoliny Grochowskiej dowiedzieli się, że w Wielki Czwartek w kościołach odprawiana jest wieczorna Msza Wieczerzy Pańskiej rozpoczynając Tridum Paschalne. Ponadto usłyszeli, że Wielki Piątek to dzień upamiętniający śmierć Jezusa Chrystusa na krzyżu, a pierwszoklasiści zobaczyli kilka muzealnych eksponatów przedstawiających ukrzyżowanie Jezusa Chrystusa oraz pietę – przedstawienie Matki Boskiej trzymającej na kolanach martwego Jezusa Chrystusa, które były także poszukiwane przez nich w różnych miejscach „wielkanocnej salki”.

Z kolei Wielka Sobota to zwyczaj święcenia wielkanocnego koszyczka, który przygotowywali także w trakcie muzealnej lekcji pierwszoklasiści kładąc do niego pokarmy przeznaczane do święcenia, wśród których były: jajko, baranek cukrowy, chleb, babka wielkanocna, sól, chrzan, wędlina, a także czekoladowe jajeczko – nowa wielkanocna dziecięca tradycja, a prowadząca lekcję muzealną opowiadała im o znaczeniu poszczególnych potraw, które święcimy w Wielką Sobotę, a spożywamy w Niedzielę – pierwszy dzień Świąt Wielkanocnych. Ponadto zobaczyli różne formy do wypieków wielkanocnych ciast.

Z kolei bardzo wesołym i radosnym dniem jest Lany Poniedziałek zwany inaczej „śmigusem-dyngusem”. Dawniej były to dwa osobne obrządki, które z czasem połączyły się. Śmigus polegał na okładaniu witkami wierzby dziewcząt przez chłopców, co zaprezentowała im na kolejnej ochotniczce muzealna edukator, a dyngus na ich oblewaniu wodą.

Następnie, korzystając z windy, przenieśli się do pracowni plastycznej, gdzie uczestniczyli w inspirujących oraz angażujących ich zajęciach, których głównym celem było samodzielne przygotowanie jajeczka wielkanocnego z podstawką. Do tego celu wykorzystali różne materiały znajdujące się na stołach. Na zakończenie ciekawego pobytu w muzealnych progach zrobili sobie klasowe zdjęcie z prowadzącą świąteczną lekcję muzealną KAROLINĄ GROCHOWSKĄ z dumą prezentując wykonane przez siebie wielkanocne jajeczka, które będą dla nich pamiątką z wielkanocnej lekcji muzealnej.

Po zakończeniu warsztatów plastycznych zeszli do holu muzeum, gdzie podziękowali prowadzącej świąteczną lekcję muzealną za bardzo mile spędzony czas oraz wzajemnie życzyli sobie wesołych Świąt Wielkanocnych. Po pożegnaniu się z nią, opuścili gościnne mury Muzeum Tkactwa wracając w wesołych, świątecznych nastrojach, ze swoimi wielkanocnymi ozdobami, do swojej szkoły.

Opiekę nad uczestnikami lekcji muzealnej sprawowali Magdalena Etryk – wychowawczyni klasy oraz Jerzy Rubach – Nauczyciel Kraju Ojczystego i Honorowy Członek PTSM.