Warsztaty lniarskie w domku Jakuba w Chełmsku Śląskim

W dniu 16 marca 2023 roku uczniowie dwóch klas II a oraz II b ze Szkoły Podstawowej w Krzeszowie wybrali się na wycieczkę krajoznawczą do „Zespołu 12-stu Apostołów” w Chełmsku Śląskim. Uczestnicy warsztatów lniarskich „Od wysiania do utkania” zainaugurowali swój udział w tegorocznym „Cyklu imprez turystyczno-krajoznawczych dla dzieci i młodzieży szkolnej z terenu Gminy Kamienna Góra” organizowanym dla nich przez Zarząd Oddziału Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych w Kamiennej Górze przy wsparciu finansowym Gminy Kamienna Góra.

Po przyjeździe minibusem EUROTRANSU do Chełmska Śląskiego uczestnicy wycieczki na rynku dowiedzieli się, że miejscowość do której przyjechali do 1946 r. miała prawa miejskie oraz znajduje się w Gminie Lubawka, jednej z czterech gmin powiatu kamiennogórskiego. Ich wzrok przykuła okazała figura św. Jana Nepomucena, spowiednika czeskiej królowej Zofii, którego król Wacław IV za odmowę ujawnienia tajemnicy spowiedzi nakazał zrzucić z mostu Karola do Wełtawy– rzeki płynącej przez Pragę. Męczeńska śmierć Jana Nepomucena oraz spowodowany nią bardzo silny kult Jana Nepomucena w końcu XVII w. doprowadził do zliczenia go w poczet świętych kościoła katolickiego w 1729 r. przez papieża Benedykta XIII.

Następnie spacerując ul. Sądecką doszli do „Zespołu 12-stu Apostołów” - drewnianych podcieniowych domów tkaczy zbudowanych w 1707 r. przez cystersów z Krzeszowa dla tkaczy lnu, którzy zostali sprowadzeni z Broumowa w Czechach. W jednym z nich znajduje się Izba Tkacka Stowarzyszenia na Rzecz Rozwoju Chełmska Śląskiego. W podcieniach domków powitała ich Teresa Sobala, która zaprosiła „małych tkaczy” do Izby Tkackiej znajdującej się w trzecim z Apostołów – Jakubie. Po wejściu zobaczyli stojącego w pierwszej izbie figurę cystersa. W głównej części izby zobaczyli liczne eksponaty tkackie, a ich wzrok przykuły drewniane domki tkaczy.  

Następnie Teresa Sobala podczas interesującej prelekcji zapoznała ich z dziejami tkactwa ludowego w Chełmsko Śląskim oraz przeznaczeniem poszczególnych pomieszczeń domu tkacza, które były szczegółowo zaprojektowane przez cystersów z Krzeszowa, a Chełmsko Śląskie było ich własnością do 1810 r. Słuchając opowiadania dowiedzieli się, że cystersi  wnieśli ogromny wkład w rozwój tkactwa na Ziemi Kamiennogórskiej. Ponadto usłyszeli od prowadzącej warsztaty, że pierwotnie wybudowano 17 domów tkaczy, gdyż oprócz zespołu jedenastu domków tkaczy „Dwunastu Apostołów” (Piotr, Andrzej, Jakub, Jan, Filip, Bartłomiej, Mateusz, Tomasz, Jakub syn Alfeusza, Szymon oraz Juda)  powstały także domy tzw. czterech Ewangelistów (Marek, Jan, Łukasz i Mateusz),  dom bez podcieni (Maciej) oraz „12 Apostoł – Judasz”. Ponadto usłyszeli, że Łukasz był z zawodu lekarzem, a Mateusz poborcą podatkowym. Domy zostały wybudowane nad potokiem na południowym zboczu gór. W takim domku mieszkała 10-osobowa rodzina tkacza, która bardzo ciężko pracowała, a ludność Chełmska Śląskiego przez długie lata zajmowała się tkactwem. W Izbie Tkackiej mogli zobaczyć znajdujące się w niej różnorodne narzędzia (m.in. międlico-cierlicę, szczotki do czesania lnu, wrzeciona, kołowrotki oraz krosno poziome), używane do produkcji tkanin.

Następnie drugoklasiści przystąpili do zajęć warsztatowych „Od posiania do utkania” słuchając opowiadania Teresy Sobali o Kreciku,  w trakcie której poznawali kolejne czynności związane z obróbką lnu, a także mieli możliwość samodzielnego, pod okiem prowadzącej zajęcia, poznania na czym polegało międlenie, cierlenie czy czesanie lnu. Każde z nich mogło również samodzielnie dotknąć wiązki lnu oraz spróbować jak smakują jego nasiona. W trakcie międlenia oraz cierlenia wiązek lnu pod międlico-cierlicą usypywała się coraz większa ilość paździerzy, od których swoją nazwę zaczerpnął jeden z miesięcy – październik. Uważnie słuchając prowadzącej warsztaty Teresy Sobali dowiedzieli się, że niemiecki pisarz Gerhart Hauptmann napisał w 1892 r. dramat „Tkacze” poświęcony powstaniu tkaczy śląskich, za który w 1912 r. otrzymał literacką Nagrodę Nobla. Ponadto wszyscy uczestnicy bardzo ciekawych zajęć warsztatowych przekonali się jak trudną czynnością jest prawidłowe skręcenie nici. Dużą ciekawość wśród uczniów wzbudziło drewniane krosno poziome, które służyło tkaczowi do produkcji tkaniny. Wszystkie czynności przy jego obsłudze były wykonywane przez tkacza przy pomocy rąk oraz nóg. Po naciśnięciu podnóżków stopami, nicielnice podnosiły grupę nici osnowy, tworząc przesmyk, przez który przeprowadzano wątek (zespół nici biegnących w poprzek tkaniny, prostopadle do kierunku nici osnowy). W trakcie tej czynności wątek łączył się z osnową tworząc tzw. splot tkacki. Ostatnią czynnością tkacką poznaną i próbowaną przez uczestników wycieczki było wspólne wykonanie fragmentu tkaniny lnianej, co sprawiło im wiele radości.

Na zakończenie swojego pierwszego spotkania z historią tkaczy chełmskich oraz ich pracą zrobili sobie pamiątkowe zdjęcie z prowadzącą warsztaty tkackie TERESĄ SOBALĄ serdecznie dziękując JEJ za aktywizujące uczestników warsztatów zajęcia oraz mile spędzony czas w Chełmsku Śląskim. W drodze powrotnej na chełmski rynek zobaczyli jeszcze dwa domy nawiązujące swoim wyglądem do nieistniejącego już drewnianego domku Mateusza – jednego z 4 Ewangelistów. Stąd minibusem EUROTRANSU pełni wrażeń oraz w wesołych nastrojach ruszyli w drogę powrotną do Krzeszowa.

Opiekunami młodych tkaczy byli: Anna Cieślak – wychowawczyni jednej z klas oraz Jerzy Rubach – Nauczyciel Kraju Ojczystego i Honorowy Członek PTSM.