Szychta i warsztaty zdobnicze młodych górników w Starej Kopalni

W dniu 9 listopada 2021 roku uczniowie dwóch klas IV a oraz IV c ze Szkoły Podstawowej nr 2 w Kamiennej Górze wybrali się na zajęcia edukacyjne oraz warsztaty zdobnicze do Centrum Nauki i Sztuki ?Stara Kopalnia?  w Wałbrzychu. Kamiennogórscy czwartoklasiści wzięli udział w ?Cyklu wycieczek edukacyjnych do centrów edukacji ekologicznej oraz wycieczek popularnych rozwijających zainteresowania krajoznawczo-przyrodnicze młodych mieszkańców Kamiennej Góry?, który organizowany jest przez Zarząd Oddziału Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych w Kamiennej Górze przy wsparciu finansowym Gminy Miejskiej Kamienna Góra.

Uczestnicy wycieczki edukacyjnej po przyjeździe na parking Centrum Nauki i Sztuki Stara Kopalnia udali się do kawiarni ?Sztygarówka?, gdzie mogli odpocząć oraz zjeść drugie śniadanie.

W ?Sztygarówce? spotkali się z przewodnikami Działu Edukacji ? Justyną Meissner oraz Radosławem Kapciakiem, którzy zaprosili, podzielonych na dwa zespoły klasowe, młodych kamiennogórskich uczniów na zajęcia edukacyjne ?Szychta fuksów ? pierwsza zmiana młodych górników? oraz warsztaty zdobnicze do Centrum Ceramiki Unikatowej.

Jako pierwsi na zajęcia edukacyjne z edukatorem Justyną Meissner wyruszyli uczniowie klasy IV c. W pierwszej części zajęć edukacyjnych uczestnicy wycieczki zostali zaproszeni do zwiedzanie części wystawowej Muzeum Przemysłu i Techniki obejmujący najstarszy i największy zachowany zespół górniczych budowli przemysłowych pochodzących z przełomu XIX i XX w.  Zwiedzane kompleksu budowli po byłej największej wałbrzyskiej Kopalni Węgla Kamiennego ?Julia?, rozpoczęli od  zwiedzania poznali budynku łaźni wybudowanego w 1915 r. Zwiedzane przez nich wystawy prezentowały dzień pracy górnika oraz specyfikę pracy w kopalni.  Już w pierwszym pomieszczeniu dowiedzieli się, że praca w kopalni należała do bardzo trudnych, a każdy górnik rozpoczynający swoją ?szychtę? pobierał górniczą markę, które w zależności od zmiany miały kształt koła (zmiana poranna), kwadratu (zmiana popołudniowa) lub trójkąta (zmiana nocna). W kolejnej sali wystawowej ? przebieralni - poznali elementy roboczego stroju górnika pracującego pod ziemią: buty, spodnie drelichowe, koszule, kurtki, rękawice drelichowe oraz najważniejsze hełmy górnicze. Każdy górnik miał swoje ubranie zawieszone pod sufitem łaźni łańcuszkowej z osobistym numerem marki górniczej. Stąd przewodniczka zaprosiła ich do Lampowni, w której zobaczyli m.in. dwie dyspozytorki. Wiele emocji wzbudziła wśród nich ekspozycja prezentująca lampy górnicze, elementy kartografii i miernictwa górniczego, przedmioty z zakresu ratownictwa górniczego, tradycji górniczych (mundury górnicze, czako i marki górnicze, pamiątki górnicze związane z pracą czy drobne urządzenia stosowane w pracy na kopalni. Następnie czwartoklasiści, podzieleni na 2-osobowe zespoły zostali wyposażeni przez prowadzącą zajęcia edukacyjne w karty pracy, przy pomocy których samodzielnie zapisywali w nich największe zagrożenia czyhające na górników dołowych oraz elementy sprzętu górniczego wspierające ich w przypadku pojawienia się zagrożenia. Wszystkie zespoły pracowały z dużym zaangażowaniem, poprawnie wykonując zadania z kart pracy. W kolejnym korytarzu zobaczyli na ścianach liczne fotografie ilustrujące ciężką pracę górników w podziemnych sztolniach oraz różnorodny sprzęt używany przez ratowników górniczych. Następnie uczestnicy wycieczki zobaczyli windy zwożące górników do pracy pod ziemię. Jednocześnie zjeżdżało do pracy 60 górników, a windy poruszały się z prędkością 6m/sek oraz usłyszeli zaprezentowany przez przewodniczkę jeden z sześciu sygnałów wykonawczych. Następnie ?kamiennogórscy gwarkowie? udali się do pomieszczenia, w którym znajdowały się wielkogabarytowe maszyny oraz urządzenia transportu kopalnianego. Kolejnym zwiedzanym przez nich pokopalnianym obiektem była maszynownia szybu ?Julia?, w której znajdowały się elektryczna maszyna wyciągowa szybu Julia-Zachóddla przewozu ludzi oraz urobku, a także przetwornica maszyny wyciągowej przeznaczonej do przetwarzania prądu zmiennego na prąd stały, niezbędny do zasilania silnika prądu stałego maszyny wyciągowej Julia-Wschód. Urządzenia pochodzące z 1911 r. były eksploatowane do 1996 r., tj. do zakończenia wydobycia węgla w kopalni ?Julia?.

Na zakończenie, po założeniu górniczych hełmów, ruszyli na spacer podziemną trasą turystyczną, gdzie zobaczyli m. in. stare fotografie górników, figurkę św. Barbary ? patronki górników. Słuchając opowieści przewodniczki o trudnej górniczej pracy mogli zaobserwować na podziemnych ekspozycjach m.in. górnika strzałowego, ?fedrujących? górników czy ratownika górniczego. Wiele radości sprawił im pobyt w sztolni ćwiczebnej, gdzie czwartoklasiści podzieleni na mniejsze ?zespoły górników dołowych? z dużym zaangażowaniem mogli wcielić się w rolę prawdziwych górników wykonując lekkie prace górnicze: ładując ?sercową? węgiel do ?wagoników?, które transportowali na inne miejsce oraz przenosząc zbędne w danym miejscu kłody drewna, które wykorzystywano jako drewniane stemple stanowiące fragment obudowy dawnej kopalni. Kontynuując spacer pokopalnianymi chodnikami dowiedzieli się m. in. jaką rolę w kopalni pełniły szczury. Na ścianach podziemnych chodników widzieli zamontowane liczne czujniki gazu oraz aparaty telefoniczne, służące bezpiecznej pracy górników, a w ?podziemnych gablotach? różnorodne urządzenia oraz narzędzia wykorzystywane w trakcie ?szychty? przez górników dołowych. Po wyjściu na powierzchnię powrócili do kawiarni ?Sztygarówka? na przerwą pomiędzy zajęciami edukacyjnymi i warsztatami zdobniczymi wykorzystując ją na drobne zakupy pamiątkowe oraz słodkie ?co nie co?.

W tym samym czasie drugi zespół klasowy udał się na interesujące i angażujące czwartoklasistów warsztaty zdobnicze do Centrum Ceramiki Unikatowej. Tam spotkali się z Wirginią Grochowską, która poprowadziła przygotowane dla nich warsztaty zdobnicze. Warsztaty rozpoczęły się od zapoznania młodych adeptów sztuki ceramicznej z wystawami znajdującymi się w pracowni Centrum Ceramiki Unikatowej. Słuchając opowiadania prowadzącej warsztaty zdobnicze poznali historię wałbrzyskich zakładów produkcji porcelany, z których istnieje jeszcze Zakład Porcelany Stołowej ?Krzysztof?. Uczestnicy warsztatów zostali zapoznani przez nią z różnorodnymi technikami zdobniczymi używanymi w tworzeniu ceramiki użytkowej oraz unikatowej, oglądając prezentowane formy oraz wyroby ceramiczne, w tym dzbanuszki po wypaleniu biskwitowym i po procesie jego szkliwienia. Przystępując do warsztatów zdobniczych Wirginia Grochowska zapoznała ?młodych zdobników? z technikami zdobienia porcelanowych kubków, prezentując ilustracje wybranych motywów zdobniczych. Do ich dyspozycji na stołach były przygotowane zimne farby (4 kolory), pędzelki oraz porcelanowe kubki. Przystępując do samodzielnego ich zdobienia, każdy z uczestników warsztatów wymyślił swój własny projekt pomalowania kubka, który następnie z dużym zaangażowaniem, wytrwałością i starannością praktycznie zamieniał na swoją własną unikalną pamiątkę po wizycie oraz warsztatach zdobniczych w Centrum Ceramiki Unikatowej w Starej Kopalni. Unikatowej urody pomalowane przez nich porcelanowe kubki, spakowane do kartonowego pudełka zabrali ze sobą do szkoły z instrukcją dalszego ich ?wypalenia? w domowych piekarnikach. Jedna z klas zrobiła sobie wspólne, pamiątkowe zdjęcie z WIRGINIĄ GROCHOWSKĄ na schodach wejściowych do Centrum Ceramiki Unikatowej dziękując Jej za mile spędzony czas oraz pomoc i cenne uwagi podczas prac zdobniczych w przygotowaniu przez nich najcenniejszej, bo własnoręcznie wykonanej pamiątki z pobytu w starej kopalni w Wałbrzychu.  

Po przerwach między zajęciami edukacyjnymi i warsztatami zdobniczymi nastąpiła zmiana i na zajęcia edukacyjne ?Szychta fuksów ? pierwsza zmiana młodych górników? pod opieką przewodnika Radosława Kapciaka wyruszyli uczniowie klasy IV a kończąc swoją ?szychtę? wspólnym zdjęciem przy figurze św. Barbary ? patronki górników, a ich koledzy i koleżanki z klasy IV c uczestniczyli w warsztatach zdobniczych przygotowując, pod opieką Wirginii Grochowskiej, dla siebie własnoręcznie, unikatowe pamiątki z pobytu w Starej Kopalni, w postaci zdobionych przez siebie kubków porcelanowych.

Po zakończeniu zajęć edukacyjnych oraz warsztatów zdobniczych wszyscy ponownie spotkali się przed ?Sztygarówką?, gdzie  zrobili sobie wspólne pamiątkowe zdjęcie z jedną z  pokopalnianych wież szybu w tle.

Po odebraniu z pracowni Centrum Sztuki Unikatowej swoich, własnoręcznie ozdobionych kubków porcelanowych udali się do oczekującego na nich autokaru PKS Kamienna Góra, którym bardzo zadowoleni, pełni niezapomnianych wrażeń, w wesołych nastrojach powrócili do swoich rodzinnych domów.

Opiekunami uczestników wycieczki edukacyjnej byli Elżbieta Fijał i Monika Nackowska ? wychowawczynie klas, Ewa Chudziak ? rodzic oraz Jerzy Rubach ? Nauczyciel Kraju Ojczystego i Instruktor Krajoznawstwa Regionu PTTK.