Pierwsza szychta kamiennogórskich gwarków

W dniu 20 października 2022 roku uczniowie dwóch klas III a i III c ze Szkoły Podstawowej nr 1 w Kamiennej Górze, członkowie Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych, wybrali się na ciekawe zajęcia edukacyjne do Centrum Nauki i Sztuki „Stara Kopalnia” w Wałbrzychu. Trzecioklasiści aktywnie kontynuują uczestnictwo w w „Cyklu wycieczek edukacyjnych do centrów edukacji ekologicznej oraz wycieczek popularnych rozwijających zainteresowania krajoznawczo-przyrodnicze młodych mieszkańców Kamiennej Góry”, który organizowany jest przez Zarząd Oddziału Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych przy wsparciu finansowym Gminy Miejskiej Kamienna Góra.

Po przyjeździe autokarem PKS Kamienna Góra do Starej Kopalni udali się do „Sztygarówki”, gdzie mogli odpocząć po podróży oraz zjeść drugie śniadanie. W niej spotkali się z Martą Kwiecień oraz Łukaszem Chruszczem - edukatorami „Starej Kopalni”, którzy zaprosili kamiennogórskich adeptów górnictwa kamiennego na zajęcia edukacyjne „Szychta Fuksów – pierwsza zmiana młodych górników”. Uczniowie klasy III a poznawali specyfikę pracy górnika pod ziemię z Łukaszem Chrustem, a ich koleżanki i koledzy z klasy III c zwiedzali ekspozycję muzealną oraz podziemną trasę turystyczną z Martą Kwiecień.       

W pierwszej części zajęć edukacyjnych Łukasz Chruszcz zaprosił swoich gwarków do Geogródka – skalnego ogrodu dydaktycznego prezentującego model budowy geologicznej rejonu Wałbrzycha Został on zbudowany z autentycznych surowców skalnych takich jak: piaskowce, zlepieńce, mułowce/iłowce, porfiry/riolity oraz z węgla. Tutaj zapoznał ich z historią powstania węgla kamiennego –"czarnego złota” wydobywanego przez górników w trzech wałbrzyskich kopalniach, w tym kopalni „Julia”. Następnie trzecioklasiści udali się na zwiedzanie części wystawowej Muzeum Przemysłu i Techniki obejmujący najstarszy i największy zachowany zespół górniczych budowli przemysłowych pochodzących z przełomu XIX i XX wieku. Zwiedzane przez nich wystawy prezentowały dzień pracy górnika oraz specyfikę pracy w kopalni. Już w pierwszym pomieszczeniu dowiedzieli się, że praca w kopalni należała do bardzo trudnych, a każdy górnik rozpoczynający swoją „szychtę” pobierał górniczą markę, które w zależności od zmiany miały kształt koła (zmiana poranna), kwadratu (zmiana popołudniowa) lub trójkąta (zmiana nocna). W kolejnej sali wystawowej poznali elementy roboczego stroju górnika pracującego pod ziemią: buty, spodnie drelichowe, koszule, kurtki, rękawice drelichowe oraz najważniejsze hełmy górnicze. Każdy górnik miał swoje ubranie zawieszone pod sufitem łaźni łańcuszkowej z osobistym numerem marki górniczej. Stąd przewodnik zaprosił ich do Lampowni., gdzie zobaczyli makietę  „Lisiej sztolni” z wodnym transportem urobku otwartej w 1794 r. W Lampowni zobaczyli także ważne elementy wyposażenia górnika – aparaty ucieczkowe oraz lampy górnicze. W kolejnych pomieszczeniach zobaczyli na ścianach liczne fotografie ilustrujące ciężką pracę górników w podziemnych sztolniach. Następnie uczestnicy wycieczki zobaczyli windy zwożące górników do pracy pod ziemię oraz usłyszeli zaprezentowany przez przewodnika jeden z sześciu sygnałów wykonawczych. Duża część z nich bardzo chętnie wcieliła się w „górniczych sygnalistów”.

Na zakończenie „Szychty Fuksów – pierwszej zmiany młodych gwarków” ruszyli na spacer podziemną trasą turystyczną. Po założeniu górniczych hełmów z lampkami zobaczyli m. in. stare fotografie górników, figurkę św. Barbary – patronki górników oraz poznali tradycyjne pozdrowienie górników „Szczęść Boże”.  Słuchając opowieści przewodnika o trudnej górniczej pracy mogli zaobserwować na podziemnych ekspozycjach m.in. górnika strzałowego oraz „fedrujących” górników. Wiele radości sprawił im pobyt w sztolni ćwiczebnej, gdzie trzecioklasiści z dużym zaangażowaniem mogli wcielić się w rolę prawdziwych górników wykonując lekkie prace górnicze: ładując „sercową” węgiel do „wagoników”. W trakcie zwiedzania ekspozycji muzealnej w budynku łaźni i lampowni oraz spacerując pokopalnianymi chodnikami rozwiązywali liczne zagadki oraz rebusy poszerzające ich wiedzę oraz słownictwo górnicze. Słuchając przewodnika poznali godło górnicze (kupla), które składa się z dwóch skrzyżowanych narządzi żelazka i pyrlika na zielonym tle. Dowiedzieli się, że dwutlenek węgla oraz metan to gazy, które były groźne dla górników dołowych oraz poznali jaką rolę w kopalni pełniły szczury i kanarki. Ponadto usłyszeli legendę o Skarbniku – postaci szczególnie ważnej dla górników. Na ścianach podziemnych chodników widzieli zamontowane liczne czujniki gazu oraz aparaty telefoniczne, służące bezpiecznej pracy górników, a w „podziemnych gablotach” różnorodne urządzenia oraz narzędzia wykorzystywane w trakcie „szychty” przez górników dołowych, w tym m.in. młot pneumatyczny. Po wyjściu na powierzchnię chętnie weszli do metalowej klatki górniczej windy (szoli) oraz zrobili sobie wspólne zdjęcia z przewodnikiem Łukaszem Chruszczem prezentując skrzyżowane narzędzia żelazko i pyrlik, czyli herb górniczy, Drugi zespół klasowy z III c w tym samym czasie pokonywał podobną trasę z podobnymi zadaniami, choć w odwróconej kolejności, pod opieką przewodniczki Marty Kwiecień. Obie klasy po ciekawych zajęciach edukacyjnych spotkały się w kawiarni „Sztygarówka” wykorzystując przerwę pomiędzy zajęciami edukacyjnymi i warsztatami zdobniczymi na słodkie „co nie co” oraz drobne zakupy pamiątkarskie.

Ze „Sztygarówki” udali się z edukatorem Centrum Ceramiki Unikatowej Oleną Suriną na warsztaty zdobnicze. Tam powitała ich edukator Agnieszka Łukasik-Rzepecka, która poprowadziła przygotowane dla nich warsztaty zdobnicze. Warsztaty rozpoczęły się od zapoznania młodych adeptów sztuki ceramicznej z wystawami znajdującymi się w pracowni Centrum Ceramiki Unikatowej. Słuchając opowiadania prowadzącej warsztaty zdobnicze poznali historię wałbrzyskich zakładów produkcji porcelany – „białego złota”, z których istnieje jeszcze Zakład Porcelany Stołowej „Krzysztof”. Uczestnicy warsztatów zostali zapoznani przez nią z różnorodnymi technikami zdobniczymi używanymi w tworzeniu ceramiki użytkowej oraz unikatowej, oglądając prezentowane formy oraz wyroby ceramiczne, w tym dzbanuszki po wypaleniu biskwitowym i po procesie jego szkliwienia. Przystępując do warsztatów zdobniczych prowadząca warsztaty zapoznała „młodych zdobników” z technikami zdobienia porcelanowych kubków. Do ich dyspozycji na stołach były przygotowane zimne farby, pędzelki oraz porcelanowe kubki. Przystępując do samodzielnego ich zdobienia, każdy z uczestników warsztatów wymyślił swój własny projekt pomalowania kubka, który następnie z dużym zaangażowaniem, wytrwałością i starannością praktycznie zamieniali na swoją własną unikalną pamiątkę po wizycie oraz warsztatach zdobniczych w Centrum Ceramiki Unikatowej w Starej Kopalni. Unikatowej urody pomalowane przez nich porcelanowe kubki pozostawili jeszcze w Centrum do wyschnięcia oraz zrobili sobie pamiątkowe zdjęcie z prowadzącymi warsztaty zdobnicze Agnieszką Łukasik-Rzepecką i Oleną Suriną na schodach budynku B4.

Następnie żwawo powrócili do „Sztygarówki”  na dłuższe zakupy pamiątkarskie oraz słodki poczęstunek zakupiony w bufecie restauracji. Po opuszczeniu gościnnej „Sztygarówki” młodzi kamiennogórscy gwarkowie podeszli do jednej z plenerowych atrakcji Centrum Nauki i Sztuki „Stara Kopalnia” – Geogródka – skalnego ogrodu dydaktycznego, gdzie mogli przypomnieć sobie poznaną w trakcie zajęć edukacyjnych górniczą wiedzę i słownictwo. Po informacji o przyjeździe autokaru z pracowni Centrum Sztuki Unikatowej odebrali swoje, własnoręcznie ozdobione kubki porcelanowe oraz przypomnieniu sobie instrukcji dalszego ich „wypalania” w domowych  piekarnikach udali się do oczekującego na nich autokaru, którym bardzo zadowoleni oraz  pełni niezapomnianych wrażeń z udanej wycieczki do Starej Kopalni w Wałbrzychu, w wesołych nastrojach powrócili do swoich rodzinnych domów.

Opiekę nad uczestnikami wycieczki sprawowali Barbara Hnisdiłów i Janina Żuchewicz - wychowawczynie klas, Dorota Dorada i Jolanta Górecka - rodzice oraz Jerzy Rubach – Nauczyciel Kraju Ojczystego i Honorowy Członek PTSM.