Mikołajkowa wycieczka krzeszowskich gwarków do Starej Kopalni

W dniu 6 grudnia 2022 roku uczniowie dwóch klas III a oraz III b ze Szkoły Podstawowej w Krzeszowie wybrali się na wycieczkę krajoznawczą do Centrum Nauki i Sztuki „Stara Kopalnia” w Wałbrzychu. Uczestnicy zajęć edukacyjnych i warsztatów z kalkomanii  aktywnie włączyli się do „Cyklu imprez turystyczno-krajoznawczych dla dzieci i młodzieży szkolnej z terenu Gminy Kamienna Góra” organizowanym dla nich przez Zarząd Oddziału Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych w Kamiennej Górze przy wsparciu finansowym Gminy Kamienna Góra.

Po przyjeździe autokarem PKS Kamienna Góra do Starej Kopalni w Wałbrzychu udali się do „Sztygarówki”, gdzie mogli odpocząć po podróży oraz zjeść drugie śniadanie.  

W „Sztygarówce” spotkali się z przewodnikiem Centrum Nauki i Sztuki „Stara Kopalnia” Marcinem Kuleszo, który zaprosił ich na zajęcia edukacyjne „Szychta fuksów – pierwsza zmiana młodych górników”. Przed wejściem do budynku łaźni z 1915 r. pokazał krzeszowskim gwarkom Geogródek – skalny ogród dydaktyczny prezentujący model budowy geologicznej rejonu Wałbrzycha. Został on zbudowany z autentycznych surowców skalnych takich jak: piaskowce, zlepieńce, mułowce/iłowce, porfiry/riolity oraz z węgla. Słuchając opowiadania przewodnika poznali historię powstania węgla kamiennego –"czarnego złota” wydobywanego przez górników w trzech wałbrzyskich kopalniach, w tym kopalni „Julia”. Ponadto dowiedzieli się, że węgiel powstał z roślin w okresie zwanym karbonem. Następnie zaprosił ich na zwiedzanie części wystawowej Muzeum Przemysłu i Techniki obejmujący najstarszy zachowany zespół górniczych budowli przemysłowych pochodzących z przełomu XIX i XX wieku. Zwiedzane przez nich wystawy prezentowały dzień pracy górnika oraz specyfikę pracy w kopalni. Już w pierwszym pomieszczeniu dowiedzieli się, że praca w kopalni należała do bardzo trudnych, a każdy górnik rozpoczynający swoją „szychtę” pobierał górniczą markę, która w zależności od zmiany miała kształt koła (zmiana poranna), kwadratu (zmiana popołudniowa) lub trójkąta (zmiana nocna). W kolejnej sali wystawowej poznali elementy roboczego stroju górnika pracującego pod ziemią: buty, spodnie drelichowe, koszule, kurtki, rękawice drelichowe oraz najważniejsze hełmy górnicze. Każdy górnik miał swoje ubranie zawieszone pod sufitem łaźni łańcuszkowej z osobistym numerem marki górniczej. Stąd wraz z  Maciejem Kuleszo weszli do Lampowni, gdzie zobaczyli makietę  „Lisiej sztolni” z wodnym transportem urobku otwartej w 1794 r. i słupki graniczne kopalń. Usłyszeli także legendę o Jasiu, który odkrył węgiel. W Lampowni zobaczyli także „kopalniane serce” dyspozytorkę z książką dyspozytora i telefonami stacjonarnymi służącymi do łączności z poszczególnymi oddziałami oraz ekspozycję prezentującą ważne elementy wyposażenia górnika – lampy górnicze i aparaty ucieczkowe. Ponadto zobaczyli galowe mundury górnicze, w oszklonej gablocie górnicze czako z różnokolorowymi pióropuszami, a w łączniku także „sercówę” wbitą w drewno oraz elementy wyposażenia ratowników górniczych. W kolejnych pomieszczeniach zobaczyli na ścianach liczne fotografie ilustrujące ciężką pracę górników w podziemnych sztolniach.

Na zakończenie „Szychty Fuksów – pierwszej zmiany młodych gwarków” ruszyli na spacer podziemną trasą turystyczną. Po założeniu górniczych hełmów z lampkami zobaczyli m. in. stare fotografie górników i figurkę św. Barbary – patronki górników. Słuchając opowieści przewodnika o trudnej górniczej pracy mogli zaobserwować na podziemnych ekspozycjach m.in. górnika strzałowego, górniczych geologów - mierniczych oraz „fedrujących” górników dołowych. W jednym z chodników zobaczyli ekspozycję prezentującą skutki wybuchu metalu i ratownika górniczego. Wiele radości sprawił im pobyt w sztolni ćwiczebnej, gdzie z dużym zaangażowaniem chętni wcielili się w rolę prawdziwych górników wykonując lekkie prace górnicze ładując „sercową” węgiel do „wagoników”.

W trakcie spaceru podziemną trasą turystyczną słuchając przewodnika dowiedzieli się, że dwutlenek węgla oraz metan to gazy, które były groźne dla górników dołowych oraz poznali jaką rolę w kopalni pełniły szczury, konie i kanarki. Ponadto zobaczyli olbrzymiego pająka „Stefana” oraz usłyszeli legendę o Skarbniku – postaci szczególnie ważnej dla górników. Na ścianach podziemnych chodników widzieli zamontowane liczne czujniki gazu oraz aparaty telefoniczne, służące bezpiecznej pracy górników, a w „podziemnych gablotach” różnorodne urządzenia i narzędzia wykorzystywane w trakcie „szychty” przez górników dołowych, w tym m.in. młot pneumatyczny. Po wyjściu na powierzchnię podeszli przed „Sztygarówkę”, gdzie na tle godła górniczego - dwa skrzyżowane narzędzia żelazko i pyrlik, zrobili sobie wspólne, pamiątkowe zdjęcie z przewodnikiem Marcinem Kuleszo. Po pozostawieniu hełmów górniczych i pożegnaniu się z nim powrócili do kawiarni „Sztygarówka” na słodkie „co nie co” oraz drobne zakupy pamiątkarskie.

Po przyjściu edukatora ceramicznego Agnieszki Łukasik-Rzepeckiej udali się do Centrum Ceramiki Unikatowej, gdzie uczestniczyli w interesujących warsztatach ceramicznych „Kalkomania”. Na początek warsztatów usłyszeli o trzech wałbrzyskich zakładach – „Krzysztof”, „Książ” oraz „Wałbrzych”, produkujących wyroby z porcelany zwanej „białym złotem”, z których istnieje jeszcze Zakład Porcelany Stołowej „Krzysztof”, z którego pochodziły przygotowane dla nich do zdobienia porcelanowa talerze. Kalkomania to jedna z technik zdobienia wyrobów porcelanowych, z którą zapoznała „młodych adeptów sztuki ceramicznej” zapoznała ich Agnieszka Łukasik-Rzepecka. Do ich dyspozycji na stołach były przygotowane 5 kolorów kalki: czarny, czerwony, niebieski, zielony i żółty, nożyczki oraz talerz porcelanowy i kuwety z wodą. Warsztaty rozpoczęły się od zaprojektowania własnej grafiki na kartce papieru, według którego wycinana różnokolorowa kalka stawała się materiałem do stworzenia niepowtarzalnych kompozycji, którą po zmiękczeniu w wodzie nanosili na porcelanowe talerze. Starannie i z dużym zaangażowaniem ozdabiane porcelanowe talerze zamieniały się w unikatowe pamiątki lub przyszłe prezenty dla bliskich z bardzo udanych warsztatów w Centrum Ceramiki Unikatowej w „Starej Kopalni” w Wałbrzychu. Ich własnoręcznie ozdobione unikatowymi kompozycjami porcelanowe talerze pozostały w Centrum Ceramiki Unikatowej do poddania dwukrotnemu procesowi wypalenia w piecach ceramicznych: biskwitowego w temperaturze ok. 950ºC oraz szkliwienia ceramicznego w temperaturze 1200ºC, aby mogły stanowić także wartość użytkową.

Po podziękowaniu prowadzącej warsztaty ceramiczne Agnieszce Łukasik-Rzepeckiej za cenne wskazówki podczas aktywnego poznawania jednej z technik zdobienia wyrobów porcelanowych i pożegnaniu się z nią udali się do oczekującego na nich autokaru, którym pełni wrażeń ze swojej wycieczki do „Starej Kopalni” i Centrum Ceramiki Unikatowej w wesołych nastrojach powrócili do swojej miejscowości.

Opiekunami młodych gwarków i ceramików byli: Monika Jabłońska i Beata Kwilińska – wychowawczynie klas, Patrycja Urban i Monika Zając - nauczycielki wspierające oraz Jerzy Rubach – Nauczyciel Kraju Ojczystego i Honorowy Członek PTSM.