Jak przygotowujemy się do Świąt Bożego Narodzenia?

W dniu 20 grudnia 2022 roku uczniowie klasy II c ze Szkoły Podstawowej nr 1 w Kamiennej Górze, członkowie Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych, wybrali się na ciekawą lekcję muzealną pt. „Tradycje i zwyczaje Świąt Bożego Narodzenia” w Muzeum Tkactwa w Kamiennej Górze. Drugoklasiści aktywnie swoje uczestnictwo w „Cyklu imprez turystyczno-krajoznawczych dla dzieci i młodzieży szkolnej z terenu powiatu kamiennogórskiego”  organizowanego dla młodych mieszkańców naszego powiatu przez Zarząd Oddziału Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych w Kamiennej Górze przy wsparciu finansowym Powiatu Kamiennogórskiego.

Po przybyciu do Muzeum Tkactwa na lekcję muzealną spotkali się z Robertem Główczykiem, który zaprosił ich na  II piętro, gdzie ich oczom ukazała się wspaniała świąteczna dekoracja z ozdobioną choinką, wigilijnym stołem oraz szopką krakowską, której autorem jest kamiennogórzanin Andrzej Morański (1947-1997) – wielokrotny uczestnik konkursu szopek krakowskich (1983-1996), w których 11-krotnie był laureatem pierwszej nagrody.

Lekcja muzealna rozpoczęła się od swobodnej rozmowy z uczestnikami o Świętach Bożego Narodzenia, które ustanowiono w grudniu, w porze zimowego przesilenia słońca, na pamiątkę narodzin Jezusa Chrystusa, jako początek wszystkiego. Wigilia i Święta Bożego Narodzenia mają swoją stałą datę (24-26 grudnia).

Rozmawiając o adwencie, czyli czasie oczekiwania kamiennogórscy uczniowie wypowiadali się o adwentowych zwyczajach kultywowanych w ich domach – wieńcach adwentowych, pięciu adwentowych świecach (roratkach – będących symbolem Matki Bożej) oraz kalendarzach adwentowych np. z 24 czekoladkami. Omawiane zwyczaje adwentowe przywędrowały do nas z Niemiec.

Wiele nieskrywanych i radosnych emocji wywołała pogadanka i rozmowy o przygotowaniach ich rodzinnych na zbliżające się Święta Bożego Narodzenia. Słuchając uważnie prowadzącego lekcję muzealną dowiedzieli się, że choinka, którą do polskiej tradycji przenieśli niemieccy protestanci na przełomie XVIII i XIX wieku, uważana jest jako symbol życia, odradzania się, trwania i płodności. Trzecioklasiści bardzo chętnie opowiadali o tradycji ozdabiania choinek w ich domach, na których wieszane są m. in. bombki, łańcuchy, lampki, owoce i słodycze.

Rozmawiając o wieczerzy wigilijnej poznali tradycję nakrywania stołu białym obrusem, pod którym znajdowało się sianko symbolizujące boży żłóbek oraz dodatkowe nakrycie dla niespodziewanego gościa lub symbolizujące pamięć o tych, którzy już odeszli. Robert Główczyk opowiedział im również o wigilijnych wróżbach. Uczestnicy świątecznej lekcji muzealnej wypowiadając się o wigilijnym posiłku mówili, że jest to w ich domach uroczysta kolacja, którą rozpoczynają po pojawieniu się pierwszej gwiazdki, a na stole jest 12 potraw symbolizujących ostatnią wieczerzę Jezusa z dwunastoma apostołami. Jednym z najważniejszych momentów wieczerzy wigilijnej dla drugoklasistów jest czas dzielenia się opłatkiem i składanie wzajemne składanie życzeń. Wymieniając nazwy tradycyjnych wigilijnych potraw udało im się wymienić wszystkie z nich, w tym barszcz z uszkami, pierogi z kapustą i grzybami, kapusta z grochem, smażony karp, śledzie, makowiec, kompot z suszu, pierniki czy kutia. Ponadto dowiedzieli się, że w kościele w tym magicznym dniu sprawowana jest tradycyjna Pasterka - Msza Święta w nocy z 24 na 25 grudnia, którą katolicy rozpoczynają obchody Uroczystości Narodzenia Pańskiego, a jej nazwa nawiązuje do pasterzy, którzy zjawili się w betlejemskiej stajence.

Kolejną bożonarodzeniową tradycją są szopki, których pojawienie się zawdzięczamy św. Franciszkowi z Asyżu. Szopka bożonarodzeniowa pojawiła się już w XV w. i przedstawia miejsce narodzin Jezusa Chrystusa (stajni, jaskini lub groty). W każdej szopce znajduje się przedstawienie Świętej Rodziny (mały Jezus, Maria i Józef), postaci Trzech Mędrców (Melchior, Kacper i Baltazar), pasterzy, a także bydła. Ponadto zobaczyli drewniane figury dwóch króli - Baltazara i Kacpra, gdyż trzeci król – Melchior, wiele lat temu został niestety skradziony i nigdy nieodnaleziony, Słuchając opowiadania muzealnika o szopkach bożonarodzeniowych rozpoznawali je wśród pokazywanych przez niego płóciennych postaci.

Ponadto zobaczyli szopkę krakowską z 1995 r., w której oprócz przedstawionej tradycyjnej, krakowskiej architektury, postaci biblijnych oraz kolędników mogli zobaczyć m.in. byłego prezydenta RP Lecha Wałęsę z napisem na trzymanej w ręce kartce „Tak bardzo się starałem”. Uczestnikom lekcji bardzo podobała się szopka Andrzeja Morańskiego, która zdobyła I miejsce w kategorii szopek średnich (od 70 do 120 cm wysokości), z dużym zainteresowaniem przyglądając się jej ruchomym elementom.

Po przejściu do kolejnego, świątecznie przyozdobionego, muzealnego pomieszczenia mogli porozmawiać o tradycyjnych świątecznych wypiekach – piernikach. Ich nazwa pochodzi od piernej, czyli pieprznej przyprawy składającej się z sześciu składników, które wszyscy drugoklasiści mogli powąchać, a były to cynamon, goździki, pieprz, kardamon, imbir oraz anyż. Najbardziej podobał im się zapach kardamonu. Robert Główczyk zaprezentował im jedną z drewnianych form do wypieku pierników figuralnych, które dawniej były ofiarowywane m.in. z okazji chrztu czy ślubu.

Z dużą ciekawością oglądali też prezentowane w pomieszczeniu stroje kolędników, którzy odwiedzają domy w okolicach Bożego Narodzenia aż do Trzech Króli. W tradycji słowiańskiej kolędowanie polega na wymianie darów. Kolędnicy dawali gospodarzom i ich rodzinom życzenia, które miały przynieść szczęście i urodzaj. Od gospodarzy zaś dostawali świąteczne smakołyki lub drobne pieniądze. Dzieci bardzo chętnie przymierzały pokazywane im przez muzealnika korony kolędników.

Następnie wszyscy przeszli na muzealny hol zaaranżowany na pracownię plastyczną, gdzie wzięły udział w inspirujących i angażujących ich zajęciach, których głównym celem było samodzielne wykonanie przez wszystkich uczestników świątecznej lekcji muzealnej ozdoby bożonarodzeniowej, do której ozdobienia wykorzystały różnokształtne kolorowe cekiny, które były . mocowane do „drewnianych bombek” przy pomocy kleju. Po udekorowaniu cekinami wszystkie wykonane przez uczniów świąteczne ozdoby choinkowe uzupełniono sznureczkiem do zawieszenia na bożonarodzeniowym drzewku. W trakcie warsztatów plastycznych mogli posłuchać znanych świątecznych piosenek.

Na zakończenie bardzo udanego pobytu w gościnnych murach Muzeum Tkactwa zrobili sobie wspólne, pamiątkowe zdjęcie z Robertem Główczykiem, a następnie swoją wychowawczynią z dumą prezentując swoje plastyczne arcydzieła, wykonywane przez nich sercem i własną wyobraźnią.

Po zejściu do szatni podziękowali prowadzącemu świąteczną lekcję muzealną Robertowi Główczykowi za bardzo mile spędzony czas oraz pożegnaniu się z nim, opuścili muzealne mury wracając w wesołych, świątecznych nastrojach, ze swoimi bożonarodzeniowymi ozdobami, do swojej szkoły.

Opiekę nad uczestnikami lekcji muzealnej sprawowała Małgorzata Pawlikowska – wychowawczyni klasy.