Edukacja przyrodnicza w Centrum Przyrodniczo-Edukacyjnym KPN Pałac Sobieszów

W dniu 8 kwietnia 2025 roku uczniowie dwóch klas IV a oraz IV b ze Szkoły Podstawowej nr 2 im. Tkaczy Śląskich w Kamiennej Górze, członkowie Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych, wybrali się na ciekawą wycieczkę przyrodniczo-edukacyjną do Centrum Przyrodniczo-Edukacyjnego Karkonoskiego Parku Narodowego w Sobieszowie aktywnie włączając się do tegorocznego „Cyklu wycieczek edukacyjnych do centrów edukacji oraz wycieczek popularnych rozwijających zainteresowania krajoznawczo-przyrodnicze młodych mieszkańców Kamiennej Góry”, który organizowany jest dla nich przez Zarząd Oddziału Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych w Kamiennej Górze przy wsparciu finansowym Gminy Miejskiej Kamienna Góra.

Po przyjeździe autokarem PKS Kamienna Góra z parkingu udali się do Centrum Przyrodniczo-Edukacyjnego KPN, gdzie mogli odpocząć po podróży oraz coś zjeść i wypić, a także dokonać drobnych zakupów pamiątkarskich oferowanych w Centrum Przyrodniczo-Edukacyjnym KPN – Pałac Sobieszów.

Przed przystąpieniem do zaplanowanych dla nich zajęć edukacyjnych miał miejsce bardzo miły akcent, podczas którego Prezes Zarządu Oddziału PTSM w Kamiennej Górze – Jerzy Rubach wręczył ich wychowawczyniom, przyznane im Uchwałą Zarządu Głównego PTSM wyróżnienia organizacyjne za wytrwałe rozwijanie zainteresowań turystyczno-krajoznawczych swoich wychowanków. Złotą Odznaką PTSM została odznaczona Małgorzata Rusnarczyk, a Elżbietę Fijał odznaczono Brązową Odznaką PTSM.

Po pozostawieniu swoich ubrań wierzchnich oraz plecaków w szatni, jako pierwsi na zajęcia edukacyjne wraz z edukator KPN – Anną Fluder udali się czwartoklasiści z klasy IV b. Po wejściu do salki edukacyjnej ich oczom ukazał się pierwszy slajd prezentacji, na którym było logo Karkonoskiego Parku Narodowego, a ich pierwszym zadaniem było poznanie znajdujących się na nim elementów: Śnieżki – najwyższego szczytu Karkonoszy (1603m.n.p.m.) oraz karkonoskich roślin – dzwonka karkonoskiego i goryczki trójeściowej. Po odczytaniu i rozwiązaniu zagadki dowiedzieli się, że tematem zajęć przyrodniczych będą „Nietoperze – skrzydlate ssaki”, a nauka o nich to chiropterologia, gdyż słowo „chiroptera” to łacińska nazwa rękoskrzydłych czyli nietoperzy.

Uważnie słuchając edukator i oglądając kolejne slajdy dowiedzieli się, że na świecie żyje około 1.400 gatunków tych ssaków, z czego w Polsce tylko 27. Ponadto dowiedzieli się, że rozpiętość skrzydeł największych nietoperzy (Acerodon grzywiasty) dochodzi do 150 cm (ich waga dochodzi do 1,6 kg), a chętni uczniowie, przez chwilę zamieniali się w rękoskrzydłych zakładając „skrzydła nietoperza” przygotowane przez edukator Annę Fluder. Na jednym ze slajdów zobaczyli również najmniejszego nietoperza - Świnionosa malutkiego, który ma 17 cm rozpiętości skrzydeł i waży około 2 g. Poznając budowę ciała nietoperzy dowiedzieli się, że nietoperze mają pięciopalczastą stopę, przedramię, ramię, ucho, ogon, ostrogę, koziołek, błonę lotną (dwie warstwy bardzo delikatnej i elastycznej skóry) oraz skrzydła umożliwiające im samodzielne latanie, które powstały z wydłużonych palców przedniej kończyny, ramienia, przedramienia oraz błony lotnej. Jedynie kciuk zakończony pazurem nie uległ wydłużeniu i nie wchodzi w skład skrzydeł. Ponadto usłyszeli, że rząd nietoperzy wyróżnia megachiroptera i microchiroptera, a także oglądali szkielet nietoperza. Na krótkim filmiku pokazała im borowca wielkiego jej „współlokatora, którym aktualnie opiekuje się, a na kolejnym slajdzie także karlika malutkiego.

Następnie wszyscy z wielką radością ruszyli na poszukiwanie trzech nietoperzy ukrytych w Sali, a po odnalezieniu wszystkich porównywali wygląd jedynych aktywnie latających ssaków. Z kolejnych slajdów dowiedzieli się, gdzie można spotkać nietoperze zimą (jaskinie, sztolnie, obiekty militarna, piwnice) oraz poznali ich letnie kryjówki (np. strychy, dziuple, spękania pod mostami, bunkry czy jaskinie). Poznali również dlaczego nietoperze odpoczywają i śpią zwisając głową w dół (mechanizm bloczkowy), a także co to jest hibernacja? Ponadto usłyszeli od prowadzącej lekcję przyrodniczą o echolokacji – systemie określania położenia przeszkód lub poszukiwaniu obiektów w otoczeniu z użyciem zjawiska echa akustycznego stosowany przez nietoperze w nawigacji, wykrywaniu i chwytaniu zdobyczy oraz w komunikacji międzyosobniczej oraz usłyszeli ich odgłosy. Tę część zajęć edukacyjnych o nietoperzach zakończyła dyskusja o zagrożeniach czyhających na te pożyteczne zwierzęta oraz obalająca mity o nietoperzach, gdyż nietoperze w Europie nie żywią się krwią bydła, nie są ślepe, nie wkręcają się we włosy i tylko 1% z nich zakażonych jest wścieklizną. Ponadto zobaczyli budkę dla nietoperzy, dowiedzieli się w jaki sposób możemy bezpiecznie pozbyć się „niechcianego lokatora” z mieszkania, a o opiece nad nietoperzami w Karkonoskim Parku Narodowym na 3-min filmiku opowiedzieli im pracownicy KPN.

Na zakończenie zajęć edukacyjnych z radością i dużym zaangażowaniem kolorowali flamastrami drewniane modele nietoperzy, które były unikatowymi, samodzielnie wykonanymi pamiątkami z pierwszego pobytu w Centrum Przyrodniczo-Edukacyjnym KPN Pałac Sobieszów, które z dumą prezentowali na wspólnym klasowym zdjęciu ze swoją edukator - miłośniczką latających ssaków – ANNĄ FLUDER.

W tym samym czasie ich koleżanki i koledzy z klasy IV a wraz z przewodniczką zwiedzali jedną z największych atrakcji CP-E KPN – Pałac Sobieszów multimedialną wystawę „Klimatyczne Karkonosze”. Rozmieszczona na dwóch kondygnacjach, liczących ok. 1600 m² powierzchni karkonoska ekspozycja, która pozwalała im poznać Karkonosze z najwyższym szczytem – Śnieżką, skały i minerały, z których zbudowana jest Śnieżka oraz całe Karkonosze. Swoją wędrówkę szlakami „Klimatycznych Karkonoszy” rozpoczęli od najwyższych ich pięter - piętra alpejskiego i subalpejskiego, by następnie zejść z karkonoskich szczytów wędrując szlakami przyrody regla górnego, regla dolnego oraz piętra pogórza. Po wejściu do Pogody spektakl natury wygodnie zasiedli w „kinie zjawisk pogodowych” obejrzeli intrygujący film „Karkonoskie zjawiska pogodowe”, w trakcie którego zaobserwować różne zjawiska występujące w Karkonoszach doświadczając zmienności górskiej pogody, obejrzeć pasjonujące widowisko ze wschodem i zachodem słońca, burzą, zamiecią śnieżną, jak powstaje tęcza czy widowiskowa gloria i tzw. widmo Brockenu – kolejne karkonoskie specjalności. Ponadto dowiedzieli się np. co to jest szadź oraz jak działa fen na stronie dowietrznej i zawietrznego grzbietu poznać jak działa automatyczna stacja meteorologiczna. Po wyjściu z „kina zjawisk pogodowych” wstąpili do karkonoskiego Laboratorium, a swoją wędrówkę szlakami przyrody „Klimatyczne Karkonosze” zakończyli podglądając co się dzieje w trakcie „snu nocnego w lesie”.

W poszczególnych pomieszczeniach ekspozycji „Klimatyczne Karkonosze”, gdzie przewodniczka zachęcała ich do aktywnego poznawania najwyższego pasma górskiego Karkonoszy, wszystkie eksponaty mogli dotknąć, a także przemieścić np. wystartować w wodnych wyścigach, prawidłowo dobrać różne gatunki drzew, pooglądać pod mikroskopem karkonoskie „cuda natury”, na krótkich filmikach podglądać górską faunę, pobawić się piaskiem kinetycznym czy odkrywać schowane w różnych miejscach górskie rośliny oraz zwierzęta. Zwiedzenie „Klimatycznych Karkonoszy” było dla nich wspaniałą atrakcją zachęcającą do poznania karkonoskiej flory i fauny skrywającej się w poszczególnych jej piętrach w trakcie krótszych lub dłuższych wędrówek górskimi szlakami turystycznymi ukazującymi piękno urokliwych Karkonoszy. Jedna z klas uwieczniła się na wspólnym „nocnym zdjęciu” na karkonoskim grzbiecie.

Po krótkiej przerwie przeznaczonej na zjedzenie drugiego śniadania oraz drobne zakupy pamiątkarskie obie klasy zamieniły się zajęciami edukacyjnymi, gdyż „miłośnicy nietoperzy” udali się na zwiedzanie ekspozycji „Klimatyczne Karkonosze”, a ci co już ją zwiedzili uczestniczyli w ciekawych i inspirujących zajęciach edukacyjnych „Nietoperze – skrzydlate ssaki”.

Po zakończeniu przez młodych członków PTSM zaplanowanych dla nich zajęć edukacyjnych i poznaniu ekspozycji „Klimatyczne Karkonosze” wspólnie udali się do otwartej w marcu 2025 r. edukacyjnej przestrzeni dla dzieci, a na zakończenie swojego pierwszego pobytu w Centrum Przyrodniczo-Edukacyjnym KPN Pałac Sobieszów zrobili sobie klasowe oraz grupowe pamiątkowe zdjęcia na schodach prowadzących do widocznego w tle pałacu Schaffgotschów będącego siedzibą dyrekcji Karkonoskiego Parku Narodowego, która wraz z edukatorami Centrum popularyzuje wśród odwiedzających Pałac Sobieszów piękno karkonoskiej przyrody i historię dawnych jej mieszkańców.

Po zrobieniu sobie pamiątkowych zdjęć udali się na parking, z którego oczekującym na nich autokarem PKS Kamienna Góra pełni niezapomnianych wrażeń z poznania „Klimatycznych Karkonoszy” oraz niezwykłych zajęciach edukacyjnych o rękoskrzydłych czyli „nietoperzach – latających ssakach”, w trakcie których samodzielnie wykonali swoją unikalną „sobieszowską pamiątkę” bardzo zadowoleni w wesołych nastrojach powrócili w „rodzinne strony”.

Opiekę nad uczestników wycieczki sprawowali Elżbieta Fijał i Małgorzata Rusnarczyk – wychowawczynie klas oraz Jerzy Rubach – Nauczyciel Kraju Ojczystego i Członek Honorowy PTSM.

Autorzy zdjęć Małgorzata Rusnarczyk, Jerzy Rubach