Wywłaszczanie nieruchomości pod drogi publiczne

Obecnie w Polsce realizowane są liczne inwestycje związane z budową dróg publicznych, co wiąże się z wywłaszczaniem nieruchomości znajdujących się na terenach, które są zajmowane pod budowę dróg. Wywłaszczanie stanowi de facto odbieranie, bądź ograniczanie praw do nieruchomości i dotyczy obecnie wielu właścicieli, użytkowników wieczystych oraz osób, którym przysługują inne prawa rzeczowe na nieruchomości. Stosowanie tej instytucji prawnej jest możliwe na gruncie regulacji zawartych m.in. w ustawie o gospodarce nieruchomościami (dalej jako u.g.n.) oraz w ustawie o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, zwanej potocznie ?specustawą? drogową. 

W związku z faktem, iż ustawa o inwestycjach drogowych zawiera uproszczoną procedurę wywłaszczania, to właśnie ona jest stosowana przy pozyskiwaniu przez państwo terenów pod budowę dróg, a następuje to na podstawie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Interesy właścicieli i użytkowników wieczystych nieruchomości są jednak w tej ustawie słabiej chronione niż w u.g.n., która w polskim ustawodawstwie stanowi podstawowy akt prawny umożliwiający wywłaszczanie nieruchomości. Mimo to ?specustawa? realizuje podstawowe założenia konstytucyjne związane z omawianą instytucją, tj. jej stosowanie jest możliwe tylko wtedy, gdy cel na który nieruchomość jest wywłaszczana można zaliczyć do grupy celów publicznych (określonych przez ustawodawcę w art. 6 u.g.n.) oraz gdy podmiot wywłaszczany (pozbawiany prawa do nieruchomości) otrzymuje słuszne odszkodowanie. Niekiedy jednak wysokość odszkodowania ustalona przez rzeczoznawcę majątkowego jest dla dotychczasowego właściciela lub użytkownika wieczystego niezadowalająca. Może on wtedy skorzystać z przysługującego mu prawa odwołania się od decyzji ustalającej kwotę odszkodowania do sądu. 

Wywłaszczenie nie musi obejmować całej nieruchomości, może mieć ono charakter częściowy. Należy podkreślić, że w wypadku wywłaszczenia częściowego, gdy pozostała część nieruchomości nie nadaje się do wykorzystania na dotychczasowe cele, właściciel lub użytkownik wieczysty, tracący prawa do nieruchomości, ma prawo zwrócić się do zarządcy drogi z wnioskiem o nabycie reszty nieruchomości i jeżeli wnioskodawca udowodni swoje racje (nieprzydatność pozostałej części nieruchomości), wówczas zarządca ma obowiązek odkupić również część objętą wnioskiem. Przejęcie przez zarządcę pozostałej części nieruchomości może nastąpić poprzez zawarcie umowy, a w razie braku porozumienia między stronami (podmiotem wywłaszczanym i zarządcą drogi) dotychczasowy właściciel lub użytkownik wieczysty może wystąpić z takim roszczeniem do sądu cywilnego.

Istotną z punktu widzenia podmiotu wywłaszczanego kwestią jest termin, w jakim możliwe jest odwołanie od decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Termin ten wynosi 14 dni od dnia, w którym zawiadomienie, bądź doręczenie decyzji uważa się za dokonane. Z kolei zawiadomienie, bądź doręczenie uważa się za dokonane po upływie 14 dni od dnia publicznego ogłoszenia lub indywidualnego doręczenia. Należy zwrócić uwagę na fakt, iż decyzja jest doręczana na piśmie jedynie wnioskodawcy, natomiast pozostałe strony są zawiadamiane w drodze obwieszczeń, odpowiednio w urzędzie wojewódzkim lub starostwie powiatowym oraz w urzędach gmin właściwych ze względu na przebieg drogi, na stronach internetowych tych gmin oraz w prasie lokalnej. Do dotychczasowego właściciela lub użytkownika wieczystego wysyłane jest jedynie zawiadomienie o wydaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej na adres wskazany w katastrze nieruchomości (ewidencji gruntów i budynków). Od decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stronie służy odwołanie do organu wyższego stopnia, którym jest wojewoda w przypadku wydania decyzji przez starostę, a w przypadku wydania decyzji przez wojewodę jest to minister właściwy do spraw budownictwa, lokalnego planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa (Minister Infrastruktury).

Autor: 

Magdalena Kugler

Kancelaria prawna R. Comi, E.I. Chełkowska-Kamionka, R. Worobiej Sp. j.

tekst na licencji: Syndykatu Mediowego ZPP - http://www.zpp.net.pl